فصلنامه راهبرد سیاسی

پیامدهای پرونده هسته‌ای بر روابط ایران و سازمان همکاری شانگهای (2022 – 2018)

دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 32
بهار 1404
صفحه 167-193
فصلنامه راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

زهرا فتاحیان 1
رحمان حریری 2
فرزاد رستمی 3

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 استادیار و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 دانشیار و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
سازمان همکاری شانگهای، سازمانی منطقه‌ای و بین‌المللی با توانمندی وپتانسیل‌های فراوان می‌باشد که عضویت ایران در آن به مثابه مزیتی مهم در سیاست خارجی محسوب می‌شود. اما در سال‌های اخیر، با تبدیل‌شدن مناقشه هسته‌ای به اصلی‌ترین موضوع سیاست خارجی ایران، این مهم، مزیت و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را تحت تاثیرقرار داده. بنابراین مهم است به این موضوع پرداخت که تنها عضویت صرف در یک نهاد منطقه‌ای تا زمانی که تاثیرپذیرازمسائل امنیتی و دیگر قدرت‌های بین‌المللی می‌باشد را نمی‌توان بیانگر بهره‌مندی تمام از مزایای عضویت تلقی کرد. لذا پرسش اصلی که پژوهش حاضر را راهبردی می‌کند، این می‌باشد که پرونده هسته‌ای چه تاثیری بر روابط ایران و سازمان همکاری شانگهای دارد؟.فرضیه‌ای که طراحی شده و با استفاده از ترکیب روش تاریخی وتحلیلی- توصیفی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد این است که؛ به نظر می‌رسد برای ایران، عضویت در سازمان همکاری شانگهای با انگیزه پیگیری مزایای ژئواستراتژیک، ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک بوده است. با این حال، توانایی ایران برای استفاده کامل از مزایای عضویت در سازمان همکاری شانگهای به دلیل مناقشه هسته‌ای ادامه‌ دار و نظم نهادی گسترده‌تر حاکم بر روابط بین‌الملل محدود شده است. بدین جهت هدف پژوهش حاضر؛ واکاوی پیامدهای پرونده هسته‌ای بر روابط ایران وشانگهای درچارچوب نهادگرایی نئولیبرال می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

: پرونده هسته‌ای
ایران
شانگهای
سیاست خارجی
نهادگرایی نئولیبرال
موضوعات

عنوان مقاله English

Consequences of the nuclear case on the relations between Iran and the Shanghai Organization (2018-2022)

نویسندگان English

Zahra Fatahian 1
Rahman Hariri 2
Farzad Rostami 3
1 Razi University
2 Assistant professor and faculty member of the Department of Political Science, Faculty of Social Sciences, Razi University
3 Razi University Associate Professor
چکیده English

The Shanghai is a organization with great capabilities and potential, and Iran's membership in it is considered an important advantage in foreign policy. However, in recent years, with the nuclear dispute becoming the main issue of Iran's foreign policy, this issue has affected the national advantages and interests of Iran. Therefore, it is important to address the issue that mere membership in a regional organization, as long as it is affected by security issues and other international powers, cannot be considered as a full benefit of membership. Therefore, the main question that makes the present research strategic is what effect does the nuclear file have on relations between Iran and the Shanghai? The hypothesis that is designed and evaluated using a combination of historical and analytical-descriptive methods is that; For Iran, membership in the SCO seems to have been motivated by the pursuit of geostrategic, geopolitical, and geoeconomic benefits. Iran’s ability to fully utilize the benefits of membership in the SCO has been limited by the ongoing nuclear dispute and the broader institutional order governing international relations. Therefore, the purpose this study is to examine the implications of the nuclear issue on Iran-Shanghai relations within the framework of neoliberal institutionalism

کلیدواژه‌ها English

  • Nuclear Issue
  • Iran
  • Shanghai
  • Foreign policy
  • Neoliberal Institutionalism
افتخاری، رضا؛ نیاکویی، سید امیر؛ محمدی، جمال(۱۴۰۳). الگوی کنشی اعضای سازمان همکاری شانگهای در نظم آمریکایی در حال گذار و انتقال قدرت. راهبرد سیاسی، ۸(29)، 257-282.
بصیری، محمد علی؛ آئینه وند، حسن(۱۳۹۵). مقایسه رویکرد روسیه چین و آمریکا در قبال پرونده هسته‌ای ایران. پژوهش نامه ایرانی سیاست بین‌الملل. 5(1)، 25-55.
بهمن، شعیب(۱۳۹۷). شانگهای، دلایل تاخیردرعضویت ایران. مطالعات راهبردی جهان اسلام. 19(74)، 159-186.
جمشیدی، حبیب‌الله؛ مهکویی، حجت؛ گودرزی، مهناز؛ مومنی، مهدی(1399). تاثیرپذیری ژئوپلیتیکی منافع ملی جمهوری اسلامی ایران از رقابت ناتو و سازمان همکاری شانگهای در آسیای مرکزی. راهبرد. 29‌(96)، 103-136.
جمشیدی، محسن؛ کبیری، زهره(۱۴۰۱). محدودیت‌های توسعه‌ی روابط ساختاری(سیاسی- اقتصادی) ایران و چین در دهه‌ی اخیر. راهبرد سیاسی، 6(23)، ۱۱۰-۹۳.
حسینی، سید محمد(1401). موانع تحقق سیاست همسایگی و نگاه آسیایی در دولت سیزدهم. سیاست خارجی، 36(2)، 5-26.
حکیم، حمید؛ ایران نیا، محبوبه(۱۴۰۰). تاثیر عضویت دائم ایران در سازمان همکاری شانگهای بر وزن ژئوپلیتیکی آن در منطقه آسیای مرکزی. سازمان‌های بین‌المللی، 5(14)، 5-30.
حیدری، مهدیه (1401). دلایل توسعه روابط خارجی عربستان سعودی و چین. پژوهش نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 11(1)، 117-142.
درج، حمید؛ بصیری، محمدعلی(۱۴۰۰). تأثیر رقابت منطقه‌ای آمریکا و چین بر معادلات و نظم منطقه‌ای در شرق آسیا. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، ۵۳(1)، 243-264.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال(۱۳۹۴). نظریه‌ها وفرانظریه‌ها در روابط بین‌الملل، تهران: نشر مخاطب.
دهقانی فیروز‌آبادی، سید جلال؛ جعفری، هرمز(۱۴۰۰). نقد وبررسی مفروض‌های هستی شناسانه نهادگرایی نولیبرال. پژوهش سیاست نظری، 16(30)، 29-56.
رستمی، فرزاد؛ صالحی کرتویجی، مجتبی(۱۳۹۵). راهبرد امنیتی آمریکا و گرایش ایران به شانگهای. روابط خارجی، 8(31)، 55-84.
رضایی، علی رضا؛ صالحی، عباس(۱۳۸۹). سازمان همکاری شانگهای و عضویت دائم جمهوری اسلامی ایران. مطالعات سیاسی، 3(9)، 51-76.
رفعت، مجتبی(1400). بررسی تاثیر نزدیکی عربستان و چین برموقعیت منطقه ای ایران در خاورمیانه. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(8)، 225-242.
شجاعیان، فاضل؛ شفیعی، اسماعیل؛ شفیعی، نوذر(۱۳۹۶). نقش آفرینی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا (فرصت‌ها و تهدیدها). پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 8(33)، 297-327.
شفیعی، نوذر(۱۳۹۰). جایگاه جمهوری اسلامی ایران در ارتقای ظرفیت‌های امنیتی سازمان همکاری شانگهای. پژوهشنامه سیاست خارجی، 5(30)، 233-260.
شفیعی، نوذر؛ کمالی‌زاده، یونس(۱۳۸۹). تبیین روابط چین و آمریکا در برابر سازمان همکاری شانگهای ، بر اساس نظریه موازنه قوای نرم. مطالعات اوراسیای مرکزی، 4(7)، 51-75.
صفوی، سید یحیی؛ جعفری نور، محمد مهدی(۱۴۰۰). عضویت دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای و پیامدهای ژئوپلیتیکی نظامی، سیاسی و اقتصادی آن بر موازنه قوا ایالات متحده آمریکا. مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 3(10)، 55-81.
طباطبایی، سید مرتضی؛ اسماعیل ‌پور روشن، علی اصغر؛ دانیالی، تهمینه؛ لطفی، حیدر(۱۳۹۹). ارزیابی همگرایی‌های اقتصادی میان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای عضو سازمان شانگهای. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 12(46)، 17-34.
طباطبایی، سید مرتضی؛ اسماعیل پور روشن، علی اصغر؛ دانیالی، تهمینه؛ لطفی، حیدر(۱۳۹۹). آسیب شناسی دورنمای همگرایی ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای: مطالعه موردی چین. جغرافیا برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 567-592.
غریب آبادی، کاظم(۱۳۸۶). پرونده هسته‌ای ایران به روایت اسناد. تهران. انتشارات وزارت امور خارجه.
منصوری، میلاد(۱۳۹۴). ایران و سازمان همکاری شانگهای پس از برجام. دومین کنفرانس بین المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی، استانبول – ترکیه.
موسی زاده، رضا(۱۳۸۸). سازمان‌های بین‌المللی. تهران: نشر میزان.
میرعباسی، سید باقر؛ نوذری، عبدالستار(۱۴۰۱). تحلیل حقوقی عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، قبل و بعد از برجام. راهبرد سیاسی، 6(23)، 1-33.
نجاتی، محمد؛ بلاغی اینالو، یاسر(۱۴۰۱). تحلیل منافع عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای: رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه. پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 22(2)، 89-118.
نونژاد، محمد؛ کریمی، مرتضی(۱۳۹۷). تقابل روسیه وآمریکا در اکراین وتاثیرآن برمنافع ملی ایران. مطالعات روابط بین‌الملل، 11(41)، 145-175.
https://www.english.customs.gov.cn
www.bloomberg.com/news
Alyson J. K., & Bailes, P. D., & Pan G., & Mikhail T. (2007). The Shanghai Cooperation Organization. SIPRI Policy Paper No.17. Stockholm International Peace Research Institute.
Axelrod R., & keohane R. (1985). Achieving Cooperation under Anarchy, Strategies and Institutions. World Politics, Vol.38,No,1,PP.226-.452 .
Aylin U. N. (2007). Iran and The Shanghai Coorperation Organization: Is it possible for Iran to become full member of the Shanghai Cooperation Organization under pressure of nuclear issue?. Political Landscape across Central Asia, Dialogue (A quarterly journal of Astha Bharati).Vol,6. No,2 .
Buzan b. (1999). People, State and Fear, Translation of Strategic Studies Research Institute. Tehran: Strategic Studies Research Institute. (In Persian)
Grajewski, N. (2020). Russia and Iran in Greater Eurasia. Middle East Insights. 
Indian Council of World Affairs (2023): Iran's Membership of SCO: Expectations vs Reality
DOA link: https://icwa.in/show_content.php?lang=1&level=3&ls_id=8557&lid=6089​
Iran Watch (2023): Iran Signs Memorandum to Join Shanghai Cooperation Organization
DOA link: https://www.iranwatch.org/library/government/iran/signing-memorandum-shanghai-cooperation
Keohane R. (1984). After Hegemony:Cooperation and Discord in World Political Economy. international Affairs.
Keohane, R. O. (1984). After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy. Princeton University Press, DOA: https://doi.org/10.1515/9780691188477
Kozhanov, N. (2019). Iran's Policy Towards the Shanghai Cooperation Organization. Middle East Policy, 26(3), 45-65. DOA: https://doi.org/10.1111/mepo.12450
Marcel d. H. (2007). The Shanghai Cooperation Organisation and the OSCE: Two of a kind?. Helsinki Monitor: security and Human Rights .No.3
Mohammad, A. & Mousavi, E. Kh. (2013). Iran and the Shanghai Cooperation Organization. Iranian Review of Foregin Affairs, Vol.4, No.1
Peter, M. H., & Ernst, B. H. (2001). Pragmatic Constructivism and the Study of International Institutions.
Pourya, N. (2021). Iran’s membership in the Shangahi Cooperation Organization (SCO) Economic,Trade and Political Affairs. National Interest academic journal. No.6 .
Pervaiz Iqbal, R,. & Bukhari, S. M. (2022). Iran as a Permanent Member of SCO: Scope and Challenges. Journal of Development and Social Sciences, Vol. 3, No. 2.
Rashid, A. (2018). The Shanghai Cooperatin Organisation: Its role and place in the development of Eurasia. Journal of Eurasian Studies 9.
Tazmini, G. (2020). Iran and Eurasia: From Strategic Alliance to Strategic Autonomy. Routledge. DOA: https://doi.org/10.4324/9780429276851
The Washington Institute (2022): Iranian Membership in the Shanghai Cooperation Organization: Motivations and Implications
DOA link: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/iran-sco-membership-motivations
Will, G., & taylore R. (2021). China- Iran Relation: A Limited but Enduring Strategic Partnership. U.S.-China Economic and Security Review commission.
Omidi, A., & Shafiei, N., & Talei Jour, R. (2016). America and coercive diplomacy against the nuclear program of the Islamic Republic of Iran. Security Research Quarterly, 57 series (in Persian)

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما