بررسی جایگاه اندیشه مهدی باوری در رادیکال سازی جبهه مقاومت

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

چکیده
این مقاله به بررسی جایگاه اندیشه مهدی‌باوری در فرآیند رادیکال‌سازی جبهه مقاومت می‌پردازد و تأثیرات آن بر شکل‌گیری و تقویت گفتمان‌های مقاومتی را تحلیل می‌کند. اندیشه مهدویت، به‌ویژه در تفسیرهای خاص آن که توسط گروه‌های مقاومتی مانند حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن استفاده می‌شود، نقش مهمی در رادیکال‌سازی و مشروعیت‌بخشی به مبارزات ضد استعماری، ضد اسرائیلی و ضد ظلم ایفا کرده است. این اندیشه، با بهره‌برداری از مفاهیمی مانند "انتظار" و "ظهور حضرت مهدی"، انگیزه‌ای قوی برای مبارزه در برابر بی‌عدالتی‌ها و قدرت‌های جهانی به وجود می‌آورد. در این راستا، گروه‌های مقاومتی به‌طور مؤثر از آموزه‌های مهدوی برای بسیج مردم و تقویت هویت دینی و فرهنگی جوامع خود استفاده می‌کنند. در این تحقیق، از روش تحلیل محتوا و بررسی کیفی داده‌ها برای تحلیل تأثیرات اندیشه مهدویت در گفتمان‌های مقاومتی استفاده شده است. داده‌ها از منابع مختلف شامل مقالات، کتاب‌ها و گزارش‌های گروه‌های مقاومتی جمع‌آوری شده‌اند. این منابع به‌طور عمده شامل نوشتارهای فکری و ایدئولوژیک منتشر شده از سوی گروه‌هایی مانند حزب‌الله و انصارالله هستند که تفسیرهای مهدوی را در مبارزات خود به‌کار می‌برند. همچنین، برای تحلیل تأثیرات بین‌المللی این اندیشه، از داده‌های رسانه‌ای و گزارش‌های تحلیل‌گران سیاسی استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The position of Mahdism thought in the radicalization of the resistance front.

نویسندگان English

leila khodabakhshi 1
Raheleh Botlani 2
1 University faculty
2 Professor of Isfahan Azad University, Department of Philosophy
چکیده English

This article examines the place of Mahdiism in the radicalization process of the resistance front and analyzes its effects on the formation and strengthening of resistance discourses. Mahdiism, especially in its specific interpretations used by resistance groups such as Hezbollah in Lebanon and Ansarullah in Yemen, has played an important role in radicalizing and legitimizing anti-colonial, anti-Israel, and anti-oppression struggles. By exploiting concepts such as "waiting" and "the emergence of the Mahdi," this thought creates a strong motivation to fight against injustices and global powers. In this regard, resistance groups effectively use Mahdist teachings to mobilize people and strengthen the religious and cultural identity of their communities. In this study, the method of content analysis and qualitative data review has been used to analyze the effects of Mahdiism in resistance discourses. Data were collected from various sources, including articles, books, and reports from resistance groups. These sources mainly include intellectual and ideological writings published by groups such as Hezbollah and Ansar Allah, which use Mahdavi interpretations in their struggles. Media data and reports by political analysts were also used to analyze the international impact of this thought.

کلیدواژه‌ها English

  • Mahdist thought
  • resistance front
  • radicalization
  • anti-exploitation discourse
  • extremist interpretations
آشتیانی، محمد(۱۳۹۸). گسترش ایدئولوژی مهدویت و واکنش‌های غرب. تحلیل‌های ژئوپولیتیکی, ۱۲(۲)، ۲۵-۴۰.
امامی، عباس(۱۳۹۹). توازن قدرت و تهدیدات ژئوپولیتیکی ناشی از گسترش ایدئولوژی مهدویت. مطالعات امنیتی خاورمیانه، ۳۵(۱)، ۷۸-۹۴.
امیرمعزی، محمدعلی(1402). تشیع و اندیشه مهدویت. تهران: نشر حکمت.
جعفری، علی(1396). تأثیر آموزه‌های شیعی بر جنبش‌های مقاومت معاصر. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جعفری، علی(۱۳۹۸). مهدویت و تأثیر آن بر جنبش‌های مقاومت معاصر. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۹). پرهیز از افراط‌گرایی در تفسیر آموزه‌های مهدویت. مقالات فقهی و کلامی، ۵۲.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۰). مبانی اندیشه مهدوی. تهران: دارالحدیث.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۰). مهدویت و وظایف منتظران. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۴). تحقق عدالت جهانی در اندیشه مهدوی. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۴). ولایت فقیه و حکومت مهدوی. قم: مؤسسه امام خمینی.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۹). فرقه‌گرایی و چالش‌های مهدویت در منطقه. دوفصلنامه اندیشه‌های اسلامی، ۴۵(۱)، ۱۱-۳۰.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۶). انتظار، مقاومت و عدالت در آموزه‌های شیعی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
حسینی، سیدعلی(1402). رابطه اندیشه مهدی‌باوری و تحول استراتژی‌های نظامی در گروه‌های مقاومت. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.
حسینی، محمد(۱۳۹۷). گفتمان ضد استعماری و مهدویت در جنبش‌های مقاومتی. علوم سیاسی، ۴۳.
حسینی، محمد(1397). مهدویت و چالش‌های معاصر در جوامع اسلامی. قم: مؤسسه پژوهشی امام مهدی(عج).
حسینی، مرتضی(۱۳۹۷). مهدویت و چالش‌های معاصر در جوامع اسلامی. قم: مؤسسه پژوهشی امام مهدی (عج).
حسینی، مصطفی(۱۳۹۷). مهدویت و مقاومت در برابر اسرائیل: یک مطالعه مقایسه‌ای. تحلیل‌های منطقه‌ای، ۲۳(۲)، ۷۰-۹۰.
الحوثی، سید عبدالملک(۱۳۹۹). انتظار ظهور و مبارزات انصارالله یمن. مقاومت اسلامی، شماره ۱۵.
حیدری، محمد(۱۳۹۸). انتظار و جهاد: بررسی مفاهیم شیعی در مبارزات معاصر. قم: مرکز تحقیقات اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۹۴). نقش مهدویت در مبارزات ضد استکباری. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  دریاوند، محمد(1402). اندیشه مهدی‌باوری و نقش آن در تقویت روحیه مبارزه در جبهه مقاومت. مطالعات اسلامی و سیاسی، ۲۱(۳)، ۸۷-۱۰۲.
رحمانی، سعید(۱۳۹۶). نقش آموزه‌های آخرالزمانی در تحولات خاورمیانه. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
رضایی، مهدی(1403). نقش اندیشه مهدی‌باوری در تحریک افکار عمومی به سمت خشونت در جبهه مقاومت. پژوهش‌های سیاسی، ۲۴(۴)، ۱۵۲-۱۷۰.
سجادی، حسن(۱۴۰۰). اندیشه مهدوی و نقش آن در تحولات سیاسی خاورمیانه. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
سجادی، مهدی(1400). اندیشه مهدویت در گفتمان مقاومت. قم: پژوهشگاه علوم اسلامی.
سلیمانی، حسین(۱۳۹۸). گفتمان‌های ضد استعماری و تأثیر آن در جنبش‌های مقاومتی. مطالعات بین‌المللی، ۱۸(۴)، ۳۲-۵۰.
سلیمانی، قاسم(۱۳۹۸). مهدویت و بسیج نیروهای مقاومت در منطقه. بررسی‌های استراتژیک منطقه‌ای، ۳۱.
سید عبدالملک الحوثی(۱۳۹۹). ایدئولوژی مهدویت و مقاومت در یمن. گزارش‌های مقاومت یمن, ۵(۱)، ۱۰-۲۵.
سیستانی، آیت‌الله علی(۱۴۰۰). آموزه‌های مهدوی و نقش آن در وحدت اسلامی. مقالات فقهی و اجتماعی، شماره ۶۸.
سیستانی، علی(۱۴۰۰). تفسیرهای افراطی از آموزه‌های مهدویت و بحران‌های داخلی. دینی و اجتماعی، ۱۰(۳)، ۵۲-۶۹.
سیستانی، علی حسینی(۱۳۹۵). فقه مقاومت و آموزه‌های مهدوی. نجف: مؤسسه فقه اسلامی.
صادقی، رضا(۱۳۹۷). رادیکالیزم دینی و تأثیر آن بر جنبش‌های مقاومت. تهران: مرکز مطالعات راهبردی.
صدر، سید محمدباقر(۱۳۹۳). جامعه و انتظار: تحلیل جامعه‌شناختی مهدویت. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
طباطبایی، محمد(۱۳۹۷). مبانی فکری مقاومت در اندیشه مهدوی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عباسی، حسن(۱۴۰۰). جهاد شیعی و تأثیر آن بر سیاست‌های منطقه‌ای. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 کاظمی، حسن(1403)، تأثیر اندیشه مهدی‌باوری بر ائتلاف‌های سیاسی در جبهه مقاومت اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
کاظمی، یوسف(۱۴۰۰). اندیشه آخرالزمانی و چالش‌های بنیادگرایی مذهبی. تهران: انتشارات پژوهش‌های اسلامی.
کریمی، سیدرضا(۱۳۹۹). رادیکالیسم و تفسیرهای افراطی از مهدویت در جنبش‌های اسلامی. تهران: مرکز مطالعات استراتژیک اسلامی.
محمدی، محمد(۱۴۰۰). خشونت و افراط‌گرایی در تفسیرهای افراطی از مهدویت. تحلیل‌های اجتماعی و سیاسی، ۱۶(۲)، ۲۳-۴۰.
موسوی، رضا(۱۳۹۸). جنبش‌های اسلامی و نقش ایدئولوژی مهدوی در مبارزه با استعمار. بیروت: مرکز تحقیقات مقاومت اسلامی.
موسوی، رضا(۱۴۰۰). مهدویت و مبارزات مسلحانه در خاورمیانه. بیروت: مرکز تحقیقات مقاومت اسلامی.
موسوی، علی(1401). تحلیل تطبیقی جایگاه اندیشه مهدی‌باوری در گروه‌های مقاومت شیعی و سنی. مجله مطالعات مذهبی، ۱۳(۱)، ۴۵-۶۳.
نصرالله، حسن(۱۳۹۷). مبارزات مقاومت و مشروعیت‌بخشی به آن از منظر مهدوی. مجله تحلیل سیاسی، ۲۴(۳)، ۴۵-۶۷.
نصرالله، سید حسن(۱۳۹۶). ظهور حضرت مهدی و مبارزات ضد اسرائیلی. سخنرانی در مراسم سالانه حزب‌الله لبنان، بیروت.
نصرالله، سید حسن(۱۳۹۷). مبارزه با اسرائیل و مفهوم مهدویت در گفتمان حزب‌الله لبنان. پژوهش‌های سیاسی و اجتماعی لبنان، شماره ۲۴.
نکونام، حسین(۱۳۹۹). مهدویت و مشروعیت‌بخشی به جهاد در تفکر شیعی. قم: پژوهشکده علوم اسلامی.
نوروزی، بهرام(۱۳۹۸). ابعاد جامعه‌شناختی رادیکالیسم دینی در جهان اسلام. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
Algar, Hamid. (2023). Shi'ism and the Islamic Revolution. New York: Columbia University Press.
Ehteshami, Anoushiravan. (2023). Politics in the Islamic World. London: Routledge.
Esposito, John. (2023). Islam and Global Politics. Oxford: Oxford University Press.
Dabashi, Hamid. (2023). Islam and Modernity in the Middle East. London: I.B. Tauris.
Filiu, Jean-Pierre. (2021). Islamist Movements and Resistance. Paris: Gallimard.
Cook, David. (2023). Messianism in Islam. Princeton: Princeton University Press.
Keddie, Nikki. (2021). Religion and Politics in Iran. Berkeley: University of California Press.
Nasr, Seyyed Hossein. (2022). Islam in the Contemporary World. New York: Harvard University Press.