فصلنامه علمی راهبرد سیاسی

بررسی مقایسه ای مفهوم و جایگاه «حاکمیت» در سامانه نظری ابن خلدون و نوربرت الیاس

دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 25
تابستان 1402
صفحه 49-71
فصلنامه علمی راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

علیرضا سمیعی اصفهانی 1
نرجس شیری 2

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
 «حاکمیت»، در زمره مفاهیمی است که همواره در مرکز بحث و تحلیل و اندیشه­ ورزی مکاتب، متفکرین و نظریه­ پردازان علوم اجتماعی قرار داشته است. هدف پژوهش پیش رو، بررسی آراء و اندیشه­های دو متفکر بزرگ جامعه­ شناسی از دو سنت نظری اسلامی و غربی یعنی ابن خلدون و نوربرت الیاس، در خصوص پیدایش، پایایی و فروپاشی حاکمیت تمدن­ها است که مضامین نظری و یافته­ های کاربردی ارزشمندی در اختیار علاقه­ مندان این حوزه نظری و مفهومی قرار می‌دهد. از این رو پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که «حاکمیت» از حیث مفهومی و عملکردی چه شَان و جایگاهی در اندیشه ابن­ خلدون و نوربرت الیاس دارد؟ جهت پاسخگویی به پرسش فوق تلاش می­گردد با اتکاء به روش مقایسه­ ای، وجوه تمایز و تشابه این مفهوم در سامانه نظری این دو متفکر شناسایی و دستاوردهای کاربردی آن عرضه گردد. یافته­ های پژوهش نشان می­ دهد که هر دو اندیشمند از منظر جامعه­ شناسی تاریخی، رویکردی «تکوینی» به پدیده­ ها و تحولات اجتماعی از جمله امر «حاکمیت» و دگردیسی آن دارند و هر دو بر یک قاعده عمومی در مورد حاکمیت پای می­ فشارند و آن این است که وقتی قلمرو حاکمیتی تا حد زیادی گسترش یافت، به فعال شدن نیروهای گریز از مرکز منجر می­ شود و آنگاه زمانه زوال و فروپاشی آن حاکمیت آغاز می­گردد. پژوهش از نوع مطالعات بنیادی نظری، روش تحلیل آن، روش مقایسه­ ای و با بهره­ گیری از منابع کتابخانه­ ای (کتب و مقالات تخصصی) انجام گرفته است.

چکیده تصویری

بررسی مقایسه ای مفهوم و جایگاه «حاکمیت» در سامانه نظری ابن خلدون و نوربرت الیاس

کلیدواژه‌ها

حاکمیت
تکامل
عصبیت
انحطاط
ابن‌خلدون
نوربرت الیاس
موضوعات

عنوان مقاله English

A comparative study of the concept and position of "sovereignty" in the theoretical system of Ibn Khaldun and Norbert Elias

نویسندگان English

alireza samiei esfahani 1
narjes shiri 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Master's degree in Social Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The purpose of the research is to examine the opinions and thoughts of two great sociological thinkers from two Islamic and Western theoretical traditions, namely Ibn Khaldun and Norbert Elias, regarding the birth, consolidation and decline of the sovereignty of civilizations; provide theoretical themes and valuable practical findings to those interested in this theoretical and conceptual field. Therefore, the main question of the current research is, what is the position of "sovereignty" in terms of concept and function in the thought of Ibn Khaldun and Norbert Elias? In order to answer the above question, an attempt is made to identify the differences and similarities of this concept in the theoretical system of these two thinkers and present its practical achievements by relying on the comparative method. The findings of the research show that both thinkers have a "developmental" approach to social phenomena and developments, including the issue of "sovereignty" and its transformation, from the perspective of historical sociology, and both of them have a general rule about sovereignty. and that is that when the sovereign territory expands to a great extent,, leads to the activation of centrifugal forces, and then the period of decline and collapse of that sovereignty begins.

کلیدواژه‌ها English

  • sovereignty
  • evolution
  • nervousness
  • degeneration
  • Ibn Khaldun
  • Norbert Elias
ابن­خلدون، عبدالرحمن(1359). مقدمه و کتاب نخست العبر و دیوان المبتدأ و الخبر فی ایام العرب و العجم و البربر و من عاصرهم من ذوی السلطان الاکبر، ترجمه محمد پروین گنابادی، چ چهارم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
احد، فرامرزقراملکی(1383). اصول و فنون پژوهش در گستره دین­پژوهی، قم: مرکز مدیریت حوزة علمیه قم.
اشرف، احمد(1359). موانع رشد سرمایه­داری در ایران؛ دوره قاجار، تهران: زمینه.
آلموند، گابریل و دیگران(1376). چارچوبی نظری برای بررسی سیاست تطبیقی، ترجمه علیرضا طیب، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
ثقفی، سید محمد(1390). ابن­خلدون نخستین جامعه­شناس مسلمان، تهران: جامعه­شناسان.
دالمایر، فرد(1384). راه­های بدیل: فراسوی شرق شناسی و غرب شناسی، ترجمه فاطمه صادقی و تاجیک، آبادان: پرسش.
راگین، چارلز(1388). روش تطبیقی فراسوی راهبردهای کمی و کیفی، ترجمه محمد فاضلی، تهران: آگاه.
راوندی، مرتضی(1374). تاریخ اجتماعی ایران، جلد هشتم حیات ادبی مردم ایران، تهران: نگاه تهران.
رکابیان، رشید؛ خندان، سیروس(1400). نقش جریان شناسیِ «نفوذ»برعدم دستیابی انقلاب اسلامی به تمام آرمانها واهدافش (باتاکیدبردهه1390). راهبرد سیاسی، 5(19)، 113-134.
زرین­کوب، عبدالحسین(1363). تاریخ ایران بعد از اسلام، چ چهارم، تهران: امیرکبیر.
زرین­کوب، عبدالحسین(1373). تاریخ مردم ایران از پایان ساسانیان تا پایان آل­بویه، تهران: امیرکبیر.
سردارنیا، خلیل اله؛ بدری، کوروش(1400). سنجش و تحلیل رابطه بین هویت و اعتماد سیاسی: مطالعه موردی کرمانشاه. راهبرد سیاسی، 5(19)، 197-220.
الطالبی، محمد(1391). ابن خلدون و تاریخ، ترجمه محسن حسنی و سپیده رهانجام، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
طباطبائی، سیدجواد(1379). ابن­خلدون و علوم اجتماعی، چ دوم، تهران: طرح نو.
علی حسینی، علی؛ قائمی، فهیمه و ابراهیمی، علی(1396). بررسی روش مقایسه ای در مطالعات فلسفی – سیاسی، مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 21(70)، 126-105.
فراهانی منفرد، مهدی(1382). دیدگاه معرفت شناختى و روش شناختى ابن خلدون درباره‏ى تاریخ، تاریخ اسلام، 4(13)، 158-125.
فوران، جان(1378). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، چ دوم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
کاتوزیان، محمد علی (همایون)(1377). نظریه­ای تطبیقی درباره دولت سیاست و جامعه در ایران، در مجموعه نه مقاله در جامعه­شناسی تاریخی ایران، نفت و توسعه اقتصادی، ترجمه علیرضا طیب، تهران: مرکز.
کاتوزیان، محمدعلی (همایون)(1380). تضاد دولت و ملت نظریه، تاریخ و سیاست در ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
کاتوزیان، محمدعلی (همایون)(1390). ایران جامعه کوتاه مدت، ترجمه عبدالله کوثری، تهران: نشر نی.
لاکوست، ایو(1363). جهان بینى ابن­خلدون، ترجمه مهدى مظفرى (مظفر مهدوى)، چ دوم، تهران: شرکت سهامى انتشار.
لیتل، دانیل(1373). تبیین در علوم اجتماعی؛ درآمدی بر فلسفه علم الاجتماع، ترجمه عبدالکریم سروش، تهران: صراط.
محمد عبدالمعز نصر(1966). فی المجتمع و نظم الحکم، دار نشر الثقافة الاسکندریة.
مهدی، محسن(1352). فلسفه تاریخ ابن خلدون، ترجمه مجید مسعودی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ندائی، علی اکبر(1400). روش های یادگیری در سیاست گذاری عمومی. راهبرد سیاسی، 5(19)، 135-160.
نصار، ناصف(1366). اندیشه واقع­گراى ابن­خلدون، ترجمه یوسف رحیم­لو، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
الیاس، نوربرت(1393). در باب فرآیند تمدن، ترجمه‌ عباس خدیوی، تهران: جامعه‌شناسان.
Elias, Norbert (2009), was is soziologie? Auf, Juventa Verlag Weinheim und Munchen.
Elias, Norbert (1980), Ueber den Prozess der Zivilisation Bd.1&2 suhrkamp taschenbuch wissen schaft 7, auf.
Pennings, Paul; Hans Keman & Jan Kleinnijenhuis (1999), Doing Research in Political Science: An Introduction to Comparative Methods and Statistics, London: SAGE Publications Ltd.
Elias, Norbert (1939), the Civilizing Process, Oxford: Blackwell.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما