تاثیر جنگ اوکراین بر بازآرایی نظم منطقه‌ای در فضای پساشوروی


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 شهریور 1405

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

2 گروه جامعه شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
جنگ تمام‌مقیاس روسیه علیه اوکراین از فوریه ۲۰۲۲، سازوکارهای سنتی مدیریت نظم منطقه‌ای در فضای پساشوروی را مختل و مفروضات نظم تک‌مرکزی روسیه‌محور را به چالش کشیده است، بی‌آنکه جایگزینی منسجم این پژوهش می‌پرسد جنگ اوکراین چگونه بازآرایی نظم منطقه‌ای فضای پساشوروی را رقم زده است. فرضیه پژوهش می‌کند جنگ با فرسایش هم‌زمان منابع مادی و اعتبار نمادین هژمونی روسیه، نظم سلسله‌مراتبی پیشین را به وضعیتی سیال و چندبازیگری تبدیل کرده و راهبردهای چندبرداری‌سازی دولت‌های منطقه را تقویت کرده است. بنیادی-کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی در چارچوب واقع‌گرایی نوکلاسیک انجام شده است. داده‌ها از بیانیه‌های سازمان‌های منطقه‌ای، مواضع رسمی سران کشورهای منتخب و گزارش‌های پژوهشی معتبر طی سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ گردآوری و با تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای براون و کلارک به‌صورت قیاسی-استقرایی بررسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد نهادهای امنیتی و اقتصادی روسیه‌محور با بحران کارآمدی و مشروعیت مواجه شده‌اند؛ آسیای مرکزی واگرایی تدریجی و اقتصادی و قفقاز جنوبی واگرایی حاد و امنیتی را دنبال کرده‌اند؛ همچنین چین، ترکیه و اتحادیه اروپا بخشی از خلأ ایجادشده را پر کرده‌اند، بدون آنکه جایگزین کامل روسیه شوند. در نتیجه، نظم نوظهور منطقه‌ای نه بازگشت به هژمونی پیشین، بلکه سلسله‌مراتبی فرسوده و بازچانه‌زنی‌شده است که تفاوت واکنش دولت‌ها را با متغیرهای داخلی تبیین می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of the Ukraine War on the Rearrangement of Regional Order in the Post-Soviet Space

نویسندگان English

Iman Fallahzadeh 1
Hasan Mohammadi 2
1 Faculty of World Studies, University of Tehran
2 Department of Sociology, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده English

Statement of the Problem: Russia's full-scale invasion of Ukraine in February 2022 has profoundly disrupted the traditional mechanisms for managing regional order in the post-Soviet space, without any coherent alternative order having consolidated in their place. Research Question and Hypothesis: The central question is how the Ukraine war has affected the rearrangement of regional order in this space. The hypothesis holds that the war, by simultaneously eroding the material resources and the symbolic credibility of Russian hegemony, has transformed the previous hierarchical order not into a balanced multipolar configuration but into a fluid, multi-actor condition in which the regional states have expanded their room for manoeuvre. Methodology: The study is descriptive-analytical and framed within neoclassical realism; data were gathered documentarily for the period 2022–2025 and analysed through the six-phase thematic analysis of Braun and Clarke. Findings and Results: The Russia-led institutions face a dual crisis of effectiveness and legitimacy; Central Asia has pursued gradual, economically driven divergence while the South Caucasus has undergone sharper, securitised change; and China, Turkey and the European Union have each filled part of the vacuum without seeking full succession. The outcome is a renegotiated, eroded hierarchy.

کلیدواژه‌ها English

  • Central Asia
  • Geopolitical Reconfiguration
  • Ukraine War
  • Post-Soviet Space
  • South Caucasus
  • Regional Order
  • Neoclassical Realism