بریکس پلاس یازده‌عضوی و بازآرایی اقتصاد سیاسی جهانی: تحلیل شبکه مکمل ظرفیت‌ها و جایگاه ایران

دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 37
تابستان 1405
صفحه 247-265

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
گسترش بریکس از پنج عضو اولیه به یازده عضو، یکی از تحولات مهم اقتصاد سیاسی بین‌الملل در دهه اخیر است. این تحول صرفاً افزایش تعداد اعضای یک سازوکار همکاری بین‌دولتی نیست، بلکه ترکیب جدیدی از منابع انرژی، بازارهای مصرف، ظرفیت‌های تولیدی، مسیرهای ترانزیتی، منابع طبیعی و امکانات مالی را در یک شبکه گسترده گرد هم آورده است. بریکس یازده‌عضوی شامل برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، ایران، مصر، اتیوپی، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اندونزی است و از وزن قابل توجهی در جمعیت، تولید، تجارت و انرژی جهان برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع فارسی و انگلیسی، اسناد رسمی بریکس و داده‌های نهادهای بین‌المللی، به این پرسش می‌پردازد که بریکس پلاس چگونه از طریق ترکیب و مکمل‌سازی ظرفیت‌های اعضای خود می‌تواند در بازآرایی اقتصاد سیاسی جهانی نقش‌آفرینی کند و جایگاه ایران در این شبکه چیست. یافته‌ها نشان می‌دهد که قدرت بالقوه بریکس را نمی‌توان صرفاً بر اساس مجموع تولید ناخالص داخلی اعضا تبیین کرد، بلکه مزیت اصلی آن در اتصال ظرفیت‌های متفاوت و مکمل در حوزه‌های تولید، بازار، انرژی، سرمایه، فناوری، منابع طبیعی و ترانزیت قرار دارد. چین و هند در تولید، بازار و فناوری، روسیه، ایران، عربستان سعودی و امارات در انرژی، برزیل در کشاورزی و منابع طبیعی و ایران، مصر و امارات در ترانزیت و لجستیک دارای ظرفیت‌های متمایزند. بااین‌حال، ناهمگونی اقتصادی، تفاوت منافع ملی، رقابت چین و هند و ضعف نهادی، مانع شکل‌گیری یک بلوک اقتصادی یکپارچه است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد بریکس پلاس در آینده بیشتر به سوی شبکه‌ای چندمرکزی از همکاری‌های اقتصادی و سیاسی حرکت خواهد کرد و ایران می‌تواند از آن برای تنوع‌بخشی به بازارها، مسیرهای تجاری، همکاری‌های انرژی، سازوکارهای پرداخت و سرمایه‌گذاری و در نهایت افزایش تاب‌آوری اقتصادی بهره گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Islamic Republic of Iran’s Economic Policy Framework Within the Context of BRICS Cooperation to Mitigate the Impact of International Sanctions

نویسندگان English

zeinab khalili
habibollah aabolhasan shirazi
Islamic Azad University, Tehran Central Branch
چکیده English

Over the past two decades, economic sanctions have become one of the most significant factors influencing the foreign policy and economic policymaking of the Islamic Republic of Iran. In this context, cooperation with BRICS, as one of the most prominent emerging economic blocs, has created substantial opportunities to diversify economic relations, reduce dependence on the Western-centered financial system, and strengthen economic resilience. The main objective of this study is to identify the economic policymaking model of the Islamic Republic of Iran within the framework of cooperation with BRICS to mitigate the effects of international sanctions. Using a descriptive-analytical approach based on library research, this study examines the potential of Iran–BRICS cooperation in the areas of trade, investment, banking cooperation, the use of national currencies, the development of financial infrastructure, and the strengthening of supply chains. The findings indicate that although cooperation with BRICS cannot, by itself, completely neutralize the effects of sanctions, it can reduce Iran's economic vulnerability and enhance the effectiveness of anti-sanctions policies through the development of alternative financial mechanisms, the expansion of trade in national currencies, the diversification of economic partners, and the utilization of the financial capacities of BRICS institutions

کلیدواژه‌ها English

  • BRICS
  • Economic Policymaking
  • International Sanctions
  • Economic Resilience
  • International Political Economy
  • Economic Diplomacy
  • Islamic Republic of Iran