فصلنامه راهبرد سیاسی

قدرت‌های بزرگ در خلیج فارس و نقش آنان بر روابط عمان و عربستان از(1745 تا 1979)

دوره 9، شماره 4 - شماره پیاپی 35
زمستان 1404
صفحه 345-366
فصلنامه راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

سید حبیب الله وکیل زاده هاتفی 1
مصطفی پیرمرادیان 2

1 کارشناسی ارشد تاریخ مطالعات خلیج فارس دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ و ایران شناسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده
خلیج فارس به دلیل موقعیت ژئوپولیتیک، ذخایر عظیم نفت و گاز، و نقش ارتباطی بین سه قاره، همواره مورد رقابت قدرت‌های جهانی بوده است. این منطقه به عنوان کانون ثروت و انرژی، توجه ابرقدرت‌ها را به خود جلب کرده و تسلط بر آن را به عاملی تعیین‌کننده در موازنه قدرت جهانی تبدیل کرده است. حضور تاریخی قدرت‌هایی مانند بریتانیا، آمریکا و شوروی و رقابت آن‌ها برای نفوذ در کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه عمان و عربستان سعودی، نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک این منطقه است. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل رقابت ابرقدرت‌ها در خلیج فارس و تأثیر آن بر روابط بین‌المللی کشورهای منطقه، به ویژه عمان و عربستان سعودی، انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و اسناد تاریخی است. سؤال اصلی این است که چگونه رقابت قدرت‌های فرامنطقه‌ای بر روابط دو کشور عمان و عربستان تأثیر گذاشته است؟ فرضیه تحقیق بیان می‌کند که دخالت قدرت‌های بزرگ در اختلافات منطقه‌ای، به ویژه در مورد واحه بوریمی و جنگ ظفار، موجب تیرگی روابط عمان و عربستان شده است.

کلیدواژه‌ها

خلیج فارس
عمان
عربستان
قدرت‌های بزرگ، روابط خارجی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Great Powers in the Persian Gulf and Their Impact on Oman-Saudi Relations (1745–1979).

نویسندگان English

Seyed habibollah Vakilzadeh hatefi 1
Mostafa Pirmoradian 2
1 Isfahan University Jihad
2 Associate Professor, Department of History and Iranian Studies, University of Isfahan.
چکیده English

Abstract:

The Persian Gulf, due to its geostrategic position, vast oil and gas reserves, and role as a connective hub among three continents, has consistently been an arena of competition for global powers. As a center of wealth and energy, the region has attracted the attention of superpowers, making dominance over it a decisive factor in the global balance of power. The historical presence of powers such as Britain, the United States, and the Soviet Union, and their rivalry for influence in the Gulf littoral states—particularly Oman and Saudi Arabia—highlights the strategic importance of the region. This research aims to analyze the factors behind superpower competition in the Persian Gulf and its impact on international relations among regional countries, especially Oman and Saudi Arabia. The study employs a descriptive-analytical methodology, relying on library resources and historical documents. The main research question is: How has the competition among extra-regional powers influenced the relations between Oman and Saudi Arabia? The hypothesis posits that the intervention of great powers in regional disputes, particularly concerning the Buraimi Oasis and the Dhofar War, has strained Oman-Saudi relations.

کلیدواژه‌ها English

  • Persian Gulf
  • Oman
  • Saudi Arabia
  • Great Powers, Foreign relations
اخوان کاظمی، بهرام(1373). مروری بر روابط ایران و عربستان در دو دهه اخیر، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
اقتداری، احمد(1387). خلیج فارس از دیرباز تا کنون، تهران، امیر کبیر.
امامی، محمدعلی(1380). عوامل تاثیرگذار داخلی در خلیج فارس، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه.
بالوک، جان(1354). خاورمیانه عربی بین دو جنگ، ترجمه نظام الدین قهاری، تهران، چاپخش.
ثقفی عامری، ناصر(1365). ابتکار دفاع استراتژیک آمریکا یا جنگ ستارگان، ج 2، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
حافظ نیا و ربیعی، محمد رضا، حسین(1392). مطالعات منطقه ای خلیج فارس، تهران، سمت.
حافظ نیا، محمد رضا(1371). خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، بی جا، سمت.
درینیک، ژان پی یر(1368). خاورمیانه در قرن بیستم، ترجمه فرنگیس اردلان، تهران، جاویدان.
رامشت، محمد حسین(1366). تاریخ سیاسی خلیج فارس، بی جا، بی‌نا.
روزنامه آیندگان، شماره 1346، سوم خرداد 1351.
زراعت پیشه، نجف(1384). برآورد استراتژیک عربستان سعودی، تهران، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
شیرازی، نورالدین(1367). نظام آل سعود، بی جا، فراندیش.
عزتی، عزت الله(1380). ژئوپولتیک در قرن بیست و یکم، تهران، سمت.
عظیمی، رقیه السادات(1374). عربستان سعودی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت خارجه.
فوبلیکوف، د.ر و دیگران(1367). تاریخ معاصر کشورهای عربی، ترجمه محمد حسین روحانی، تهران، توس.
لوتسکی، ولادیمیر(1349). تاریخ عرب در قرون جدید، ترجمه پرویز بابایی، تهران، سپهر.
متقی زاده، زینب(1384). جغرافیای سیاسی شیعیان منطقه خلیج فارس، قم، موسسه شیعه شناسی.
مجتهدزاده، پیروز(1373). کشورها و مرزها در منطقه ژئوپولتیک خلیج فارس، ترجمه حمید رضا ملک محمد نوری، تهران، وزارت امور خارجه.
مسجد جامعی، محمد(1395). ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین ها، تهران، اطلاعات.
منسفیلد، پیتر(1385). تاریخ خاورمیانه، ترجمه عبدالعلی اسپهبدی، تهران، علمی و فرهنگی.
مهاجر، داریوش(1378). راهنمای اقتصادی و تجاری عمان با تاکید بر صادرات، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌‌های بازرگانی.
نشات، صادق(1344). تاریخ سیاسی خلیج فارس، تهران، شرکت نسبی کانون کتاب.
ویلکینسون، جان سی(1379). تغییر و تداوم در عمان، از کتاب شبه جزیره عربستان در عصر حاضر، ترجمه ابوالحسن سرو قد مقدم، مشهد، آستان قدس رضوی.
یگانه، عباس(1374). عمان، تهران، وزارت امور خارجه.
Brown, Harold(1980): Protecting u.s. interests in the Persian gulf region, New Delhi. American center.
Chapman, Duane (2004): The fourth Gulf war, Persian Gulf oil and global security, Binghamton university. London.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما