تنگه هرمز در تلاقی حقوق دریاها و سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران.

2 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، دزفول، ایران.

چکیده
تنگۀ هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است که نقش حیاتی در تجارت بین‌المللی نفت ایفا می‌کند. در سال‌های اخیر در سایه تنش‌های بین‌المللی، بحث توانایی ایران در بستن یا کنترل تنگۀ هرمز به‌عنوان ابزاری برای بازدارندگی یا مقابله با فشارهای خارجی مطرح شده است. سؤال اصلی این پژوهش این است که ایران تا چه حد قادر است تنگۀ هرمز را در سه بُعد نظامی، حقوقی و امنیتی کنترل یا مسدود نماید؟ فرضیه مقاله بر این مبنا است که ایران، با اتکا به قدرت نظامی بومی، موقعیت جغرافیایی راهبردی و تفسیر خاص از حقوق بین‌الملل، توانایی استفاده از ابزار انسداد یا ناامن‌سازی تنگه را به‌عنوان اهرم فشار دارد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از نظریه واقع‌گرایی تدافعی ، ظرفیت‌های ایران را در حوزه‌های نظامی، حقوقی و امنیتی بررسی می‌کند. همچنین، به بررسی دیدگاه‌های داخلی و بین‌المللی درباره توان نظامی ایران پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ایران با اتکا به توان بومی و ساختار دفاعی ، قادر است اختلالاتی در عبور و مرور دریایی ایجاد کند؛ هرچند راهبرد رسمی آن بر حفظ امنیت و همکاری جمعی با بازیگران منطقه‌ای تأکید دارد. این یافته‌ها نشان‌دهنده جایگاه مهم ایران در امنیت انرژی و ثبات ژئوپلیتیکی منطقه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Strait of Hormuz at the intersection of maritime law and the strategic policy of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mehdi lotfi 1
Farzaneh Dashti 2
1 Assistant Professor, Department of Political Science and International Relations, Allameh Askari International University, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Political Science and International Relations, Allameh Askari International University, Dezful, Iran.
چکیده English

The Strait of Hormuz is one of the world's most important energy bottlenecks that plays a vital role in international oil trade. In recent years, in the shadow of international tensions, the debate over Iran's ability to close or control the Strait of Hormuz as a means of deterrence or countering external pressures has been raised. The main question of this research is to what extent is Iran able to control or block the Strait of Hormuz in three dimensions: military, legal, and security? The hypothesis of the article is based on the fact that Iran, relying on its local military power, strategic geographical location, and specific interpretation of international law, has the ability to use the means of blocking or destabilizing the Strait as a lever of pressure. The present study examines Iran's capacities in the military, legal, and security fields with a descriptive-analytical approach and using the theory of defensive realism. It also examines domestic and international perspectives on Iran's military capabilities. The results of the research show that Iran, relying on its indigenous capabilities and defense structure, is capable of disrupting maritime traffic; although its official strategy emphasizes maintaining security and collective cooperation with regional actors.

کلیدواژه‌ها English

  • Strait of Hormuz
  • Islamic Republic of Iran
  • military power
  • regional security
  • law of the seas
  • defensive deterrence
احمدیان، حسن(1388). الگوهای امنیتی خلیج فارس؛ امکان تحول وچشم انداز امنیت پایدار، مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 16(3و4)، 59-85.
آسایش زارچی، محمد جواد(1383). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و نگرش آن به همسایگان به ویژه سلطنت عمان، اقتصاد(سیاسی-اقتصادی)، 204-203.
ترابی، قاسم و محمدیان، علی(۱۳۹۴).تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران سوریه از منظر واقع‌گرایی تدافعی، سیاست پژوهی، 2(3)، ۹۰-۶۱.
جعفری ولدانی، اصغر(1389). ژئوپلیتیک تنگه هرمز و روابط ایران وعمان، پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(3)، 35-68.
حافظ نیا، محمد رضا(1390). تنگه هرمز،کدام استراتژی: بستن یا نبستن، تهران، انجمن ژئوپلیتیک ایران.
خدادادی، محمد اسماعیل(1385). مسائل منطقه ای ایران در چشم انداز مقام معظم رهبری، حصون، 2(7)، 67-89.
دوازده امامی، غلامرضا(1378). خلیج فارس یا خلیج عربی بررسی یک جغرافیا در پیشینۀ تاریخی و سیاسی، مطالعات ایرانی، 7(13)، 69-104.
دولتیار، مصطفی(1372) رژیم حقوقی تنگه های بین المللی با تأکید بر مسائل حقوقی تنگه هرمز،تهران، وزارت امور خارجه.
شیرخانی، محمدعلی و مهاجر پور، حامد(۱۳۹۱). واقع‌گرایی و نقش منابع انرژی در سیاست خارجی، تحقیقات سیاسی بین‌المللی، 4(13)، ۴۱-۱.
طلوعی، محمود(1374). شاه در دادگاه تاریخ، تهران، علمی.
کاظمی، سید علی اصغر(1368). ابعاد حقوقی حاکمیت ایران در خلیج فارس، تهران، دفتر مطالعات سیاسی وبین المللی، چاپ اول.
گزارش گروه تحلیل بحران ها در مرکز مطالعات استراتژیکی پاکستان(1367). بحران افغانستان از چند دیدگاه، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 2(24)، 14-21.
مجتهدزاده، پیروز؛ اجتهادی، امیر مسعود(1380). امنیت و مسایل سرزمینی در خلیج فارس (جغرافیای سیاسی دریایی)، تهران، دفتر مطالعات سیاسی وبین المللی، وزارت خارجه،چاپ اول.
منوری، سیدعلی و محمدشریفی، مجید(۱۳۹۶). واقع‌گرایی تدافعی و منطق موجودیت ناتو پس‌از ۱۱ سپتامبر، ژئوپلیتیک، 13(3)، ۲۰۲-۱۷۶.
موسی زاده، رضا(1390). بایسته های حقوق بین الملل عمومی، تهران، میزان، چاپ نوزدهم.
نامی، محمد حسن(1389). تنگه ها و نقاط استراتژیک جهان، شادرنگ.
نجفی اسفاد، مرتضی(1369). تنگه هرمز از دیدگاه حقوق بین الملل دریاها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
How could Iran militarily close the Strait of Hormuz? ،onlineopinion، 28 December 2011
http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=13054