بررسی جامعه‌شناختی استعمار و امپراتوری؛ مطالعه تطبیقی نظریات نظام جهانی والرشتاین و امپراتوری هارت و نگری

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم ‌اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده علوم ‌اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
مقاله به بررسی جامعه‌شناختی استعمار از منظر نظریات نظام جهانی و امپراتوری می‌پردازد. استعمار به ‌عنوان سیاست بهره‌کشی قدرت‌های امپریالیستی از کشورهای توسعه‌نیافته، همواره نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری روابط نابرابر جهانی دارد. والرشتاین با طرح مفهوم نظام جهانی مدرن بر تقسیم کار بین‌المللی و جایگاه متفاوت کشورها تأکید می‌کند و نابرابری ساختاری را ویژگی پایدار سرمایه‌داری جهانی می‌داند. در مقابل، هارت و نگری با ارائه مفهوم امپراتوری بر این باورند که در عصر جهانی‌شدن، قدرت دیگر صرفاً در دولت-ملت‌ها متمرکز نیست، بلکه در شبکه‌ای فراملی و نامکان‌ها توزیع شده است. مطالعه تطبیقی این دو نظریه نشان می‌دهد که هر دو بر روابط نامتقارن و وابستگی متقابل کشورها تأکید دارند، اما در سطح تحلیل و چشم‌انداز آینده متفاوت‌اند: والرشتاین پایان نظام سرمایه‌داری را محتمل می‌داند، در حالی که هارت و نگری ظهور شکل جدیدی از قدرت امپراتوری را برجسته می‌کنند. نتایج این پژوهش اهمیت توجه به امپریالیسم در قالب روابط جهانی را آشکار می‌سازد و می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های کلان، طراحی راهبردهای توسعه و حمایت از جنبش‌های عدالت‌خواه در سطح بین‌الملل قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Sociological Study of Colonialism and Empire; A Comparative Study of Wallerstein's World System and Hardt and Negri's Empire Theories

نویسندگان English

Susan Tahmasebi 1
Abdollah Sajedi 2
1 Assistant Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The article examines the sociology of colonialism from the perspective of world system and empire theories. Colonialism, as a policy of exploitation of underdeveloped countries by imperial powers, has always played a decisive role in the formation of unequal global relations. By proposing the concept of the modern world system, Wallerstein emphasizes the international division of labor and the different status of countries, and considers structural inequality to be a permanent feature of global capitalism. In contrast, by presenting the concept of empire, Hardt and Negri believe that in the era of globalization, power is no longer concentrated solely in nation-states, but is distributed in a transnational network and non-localities. A comparative study of these two theories shows that both emphasize asymmetrical relations and interdependence of countries, but differ in the level of analysis and future outlook: Wallerstein considers the end of the capitalist system to be probable, while Hardt and Negri highlight the emergence of a new form of imperial power. The results of this research reveal the importance of paying attention to imperialism in the context of global relations and can serve as the basis for macro-policies, designing development strategies, and supporting justice-seeking movements at the international level.

کلیدواژه‌ها English

  • Imperialism
  • Colonialism
  • Empire
  • World System
  • Comparative Study
آب‌نیکی، حسن(1398). نسبت جهانی شدن و عدالت در اندیشه سیاسی آنتونی گیدنز و امانوئل والرشتاین، پژوهش سیاست نظری، 13(25)، 181-203.
ایرانی‌فرد، محمود(1394). نظریه سیاسی رادیکال در بستر سرمایهداری متاخر: قدرت سازنده در اندیشه آنتونیو نگری، رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، 7(1)، 143-174.
ترونتی، ماریو؛ نگری، آنتونیو؛ ویرنو، پائولو؛ دلوز، ژیل؛ لاتزاراتو، موریتزیو(1391). انقلاب را به خاطر می‌آورید؟، ترجمه ایمان گنجی و کیوان مهتدی، تهران: انتشارات روزبهان.
جونز، اندرو(1391). نظریه‌پردازان بزرگ جهانی شدن، ترجمه هامایاک آودیس‌یانس و مسعود کرباسیان، تهران: انتشارات چشمه.
دلوز، ژیل؛ نگری، آنتونیو؛ هارت، مایکل(1385). بازگشت به آینده، ترجمه رضا نجف‌زاده، تهران: نشر گام نو.
ریتزر، جورج(۱۳۸۷). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
ریتزر، جرج(۱۳۸۹). مبانی نظریه جامعه‌شناسی کلاسیک و ریشههای کلاسیک آن، ترجمه شهناز مسمی‌پرست، تهران: نشر ثالث.
رودومتف، ویکتور؛ براتسون، رونالد(1380). جهانی شدن، نظریه نظام جهانی و بررسی تطبیقی تمدن‌ها، ترجمه نبی سنبلی، فرهنگ و دیپلماسی، 1(2و3)، 197-232.
ساعی، احمد(۱۳۸۸). نقد و ارزیابی نظریه نظام جهانی: موافقان و منتقدان، مطالعات سیاسی، 2(5)، 1-25.
سیدمن، استیومن(۱۳۹۳). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
کالینیکوس، الکس؛ هارمن، کریس(1398). نگری: امپراتوری، مبارزه طبقاتی و جنبش خود به خودی، ترجمه فاتح رضایی، تهران: نشر ژرف.
کالینینکوس، آلکس(2001). محدودیتهای نظریه و عمل آتونومیستها، ترجمه رامین جوان، بازیابی شده در تاریخ (01/11/1399)، وب سایت تحلیلی نقد تریبون چپ https://lefttribune.com
کسلر، دیرک(۱۳۹۸). نظریه‌های روز جامعه‌شناسی از آیزنشتات تا پسامدرن‌ها، ترجمه کرامت‌الله راسخ، تهران: انتشارات آگه.
مشیرزاده، حمیرا(۱۳۸۵). نظریه نظام جهانی: توانمندی‌ها و محدودیت‌های یک دیدگاه رادیکال، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 71(0)، 253-276.
نگری، آنتونیو؛ هارت، مایکل(1386). انبوه خلق: جنگ و دموکراسی در عصر امپراتوری، ترجمه رضا نجف‌زاده، تهران: نشرنی.
نگری، آنتونیو؛ هارت، مایکل(1388). کار دیونیسوس: نقدی بر ساخت حقوقی دولت مدرن و پسامدرن، ترجمه رضا نجف زاده، تهران: نشر نی.
نگری، آنتونیو؛ هارت، مایکل(1397). امپراتوری: تبارشناسی جهانی شدن، ترجمه رضا نجف‌زاده، تهران: انتشارات قصیده‌سرا.
ودیعه، ساسان؛ کشانی سعید؛ رجبلو، جعفر(۱۳۹۶). نظریه نظام جهانی در اندیشه و آرای والرشتاین، پژوهش اجتماعی، 9(37)، 49-69.
Negri, Antonio (2009). The Italian Difference, Cosmos and History: The Journal of Natural and Social Philosophy, 5 (1), 8 – 15.
Wallerstein, Immanuel (2014).  Antisystemic Movements, Yesterday and Today, American Sociological Association, 2 (20), 158-172.
Wallerstein, Immanuel (2010). A world-system perspective on the social sciences, The British Journal of Sociology, 61, 167 – 176.