فصلنامه راهبرد سیاسی

نقش نخبگان و روشنفکران در آفرنیش بنیان‌های نوگرایی سیاسی در جامعە کُردی اقلیم کردستان عراق

دوره 9، شماره 3 - شماره پیاپی 34
پاییز 1404
صفحه 73-103
فصلنامه راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

ادریس حمه فرج 1
قدرت احمدیان 2
رحمان حریری 3

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 استادیار و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
مدرنیزاسیون سیاسی به‌منزله فرایندی ساختاری–گفتمانی، ناظر بر گذار جوامع از نظم‌های پیشامدرن، قبیله‌ای و اقتدارمحور به سوی الگوهای نهادمند، عقلانی، مردم‌سالار و پاسخگو است. جامعه کُردی اقلیم کردستان عراق، از اوایل قرن بیستم و هم‌زمان با فروپاشی امپراتوری عثمانی و شکل‌گیری دولت–ملت عراق، در معرض دینامیسمی دوگانه قرار گرفته است: از یک‌سو فشارهای ژئوپلیتیکی، مداخلات دولت مرکزی و استمرار ساختارهای سنتی قدرت، و از سوی دیگر کنش‌های فکری، فرهنگی و سیاسی نخبگان نوگرا. با وجود تلاش‌های مستمر برای بازتعریف مناسبات قدرت و نهادسازی مدرن، فرایند نوسازی سیاسی به‌واسطه تداوم نفوذ مناسبات قبیله‌ای و مذهبی، رقابت‌های درون‌نخبگانی، انحصار حزبی قدرت و گفتمان‌های ایدئولوژیک متعارض، با محدودیت‌های نهادی قابل‌توجهی مواجه بوده است. این پژوهش با تمرکز بر نسبت میان نخبگان و روشنفکران کُرد به‌مثابه کنشگران گفتمانی مدرنیزاسیون سیاسی، می‌کوشد نشان دهد تعامل و تقابل میان نخبگان سنتی و جریان‌های فکری نوگرا چگونه بر عمق، شتاب و جهت‌گیری گذار دموکراتیک اثر گذاشته است. یافته‌ها، مبتنی بر رویکرد توصیفی–تحلیلی و چارچوب تاریخی–مبنا، نشان می‌دهد نخبگان فرهنگی از طریق تولید دانش انتقادی، بازتعریف هویت جمعی و ترویج مفاهیمی چون شهروندی، حقوق بشر و مشارکت سیاسی، نقشی محوری در تکوین بنیان‌های نوگرایی سیاسی ایفا کرده‌اند؛ هرچند میزان اثرگذاری آنان همواره تابع توازن قوا با ساختارهای سنتی قدرت بوده است.

کلیدواژه‌ها

نخبگان
روشنفکران
مدرنیزاسیون سیاسی
گفتمان قدرت
اقلیم کردستان عراق
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of elites and intellectuals in shaping the foundations of political modernity in Kurdish society in the Kurdistan Region of Iraq

نویسندگان English

Edris Hama Faraj 1
Qodrat Ahmadian 2
Rahman Hariri 3
1 PhD student in Political Sociology, Department of Political Science, Faculty of Social Sciences, Razi University
2 Associate Professor of International Relations, Razi University
3 Assistant professor and faculty member of the Department of Political Science, Faculty of Social Sciences, Razi University
چکیده English

Political modernization is conceptualized as a structural and discursive process through which societies transition from pre-modern and authoritarian arrangements toward institutionalized, rational, and democratic political orders. Since the early twentieth century, following the collapse of the Ottoman Empire and the formation of the Iraqi nation-state, Kurdish society in the Kurdistan Region of Iraq has undergone contradictory political trajectories. These dynamics have been shaped by pressures from the central state, geopolitical conflicts, and the persistence of tribal and religious power structures, as well as by the intellectual, cultural, and political interventions of modernist elites. Despite repeated efforts to redefine power relations and establish modern governance institutions, political modernization in the region has been constrained by entrenched traditional authority, intra-elite rivalries, partisan monopolization of power, and competing ideological discourses.

This study investigates the role of Kurdish elites and intellectuals as key discursive agents of political modernization, focusing on how interactions and confrontations between traditional elites and modernist intellectual currents have shaped the pace and direction of democratic transition. It hypothesizes that Kurdish intellectuals, through the production of critical knowledge, have shaped the institutional foundations of political modernism. The study draws on sources.

کلیدواژه‌ها English

  • "
  • Elites
  • Intellectuals
  • Political Modernization
  • Discourse of Power
  • Kurdistan Region of Iraq"
خه‌زنه‌دا، مارف. (2010). مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی. به‌رگی پێنجه‌م، چاپی یه‌که‌م، ده‌زگای ئاراس، هه‌ولێر، 16- 46.
سلێمان، شه‌مێران. (2011). ڕووبه‌ڕوو له‌گه‌ڵ له‌تیف هه‌ڵمه‌تدا. چاپی یه‌که‌م، ده‌زگای ئاراس، 36 و 50.
به‌رزنجی، عه‌لی تاهیر. (2009). کاریگه‌ریی ڕوانگه‌ له‌ نوێکردنه‌وه‌ی شیعری کوردیدا. چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی شڤان، سلێمانی، 78-90.
قه‌ره‌داغی، فوئاد. (2013). ڕوانگه‌ و مێژوویه‌ک له‌ ململانێی ئه‌ده‌بی و سیاسیی نه‌وه‌یه‌ک ئه‌دیب و نووسه‌ری کوردی. گۆڤاری گه‌لاوێژی نوێ، ژماره‌ (54)، 99- 106.
حەسەن، شادیە و کەریم، شادیە. (2006). ژن و هۆشیاری سیاسی. ڕێکخراوی سابات، ٥٦.
قانع، مەریوان وریا. (2010). لە نێوان مۆدێرنێتەو ئیسلامی سیاسی دا. گۆڤاری ڕەهەند، لە بڵاوکراوەکانی نێوەندی ڕەهەند بۆ  لێکۆڵینەوەی کوردی.، ژمارە (٢) وەرزی (٢)، ٢٠.
مەلا بەختیار. (2022). دیموکراسی و چەپ گلان و راسان. ٢٩٥.
حەیدەری، سالح(2019). کۆمەڵە وتارێکی بڵاو نەکراوە. وەرگێرانی عوبێد سالح، چ١، هەولێر، چاپخانەی رۆژهەڵات، ٢٥١.
جەلال، ئیبراهیم. (2021). باشوری کوردستان و شؤڕشی ئەیلوول بنیاتنان و هەڵتەکاندن١٩٦١-١٩٧٥. چاپی چوارەم، ٧٢-٧٤.
فەهد، هاوڕێ. (2001). تەواوی نوسینەکانی فەهد. وەرگێرانی جلال دەباغ، بڵاو کراوەی حزبی شوعی عێراق، ١١٢.
مستەفا، نەوشیروان. (1997). پەنجەکان یەکتری دەشکێنن. دیوی ناوەوەی روداوەکانی کوردستانی عێراق، ١٩٧٩-١٩٨٣، ٩٧-٩٨.
پۆدۆسیتنیک، ڤ. (2007). فەلسەفەی مارکسیزم، وەرگێڕانی جەلال دەباغ. بەڕوەبەرایەتی خانەی وەرگێڕان، چاپخانەی شڤان، ١٨٦.
کۆچیرا، کریس. (2004). کورد لە سەدەی نۆزدەوبیستەمدا. وەرگێڕانی حمەکەریم عارف، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، ١٧١.
ازغندی، علیرضا. (1385). نخبگان سیاسی ایران بین دو انقلاب. تهران، قومس، چاپ سوم.
ایونز، مارک. (1383). نخبه‌گرایی، محمود شهابی، فرهنگ اندیشه. سال سوم، شماره دهم، ص12.
بینش، محمد وحید. (1403). مؤلفه های ثبات سیاسی در جوامع توسعه نیافته. مطالعات سیاسی و بین‌المللی، شماره 2، 24-2.
پوراحمدی میبدی، حسین و سعیدی، روح‌الامین(1390). رابطه فرهنگ و هژمونی در عرصهی جهانی: رویکردی گرامشینیستی. رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 7(28)، 180-143.
مهارتی، یعقوب و انتظاریان، ناهید. (1402). معرفی و ارزیابی نظریه انتشار نوآوری راجرز. زیست‌بوم نوآوری، 3(1)، 66-45.
میخلز، رابرت. (1385). جامعه‌شناسی احزاب سیاسی. احمد نقیب زاده، تهران، قومس، چاپ دوم.
بطاطو، حنا. (2013). العراق- الشیوعین و البعثیون و الظباط الاحرار. ٨٣.
الحیدری، صالح. (2004). مختارات من مذکرات. السلیمانیە، ٣٠.
الطائی، مؤید شاکر کاظم. (2013). الحزب الشیوعی العیراقی ١٩٣٥ -١٩٤٩. دمشق، ١٦٤.
الشیخ، سعد شهاب احمد. (2023). النخبة السیاسیة وادارة التنوع المجتمعی فی العراق بعد عام 2003. مجلة المعهد، 624-609.
علاوی، جبار. (2015). الاتصال السیاسی. عمان، دار المجد، ١٢٥-١٣٠.
نبز، جمال. (1996). حول المشکلة الکوردیة، منشورات الاتحاد القومی الطلبة الاکراد فی اوربا. ٣٩.
Batatu, H. (1978). The old social classes and the revolutionary movements of Iraq. Princeton University Press.
Bottomore, T. B. (1966). Elites and society. Penguin Books.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks (Q. Hoare & G. Nowell-Smith, Eds. & Trans.). International Publishers.
Gunter, M. M. (2010). Historical dictionary of the Kurds (2nd ed.). Scarecrow Press.
Marsh, D., & Stoker, G. (Eds.). (2010). Theory and methods in political science (3rd ed.). Palgrave Macmillan.
McDowall, D. (2004). A modern history of the Kurds (3rd ed.). I.B. Tauris.
Michels, R. (1911). Political parties: A sociological study of the oligarchical tendencies of modern democracy (E. Paul & C. Paul, Trans.). Free Press.
Mills, C. W. (1956). The power elite. Oxford University Press.
Mosca, G. (1939). The ruling class (H. D. Kahn, Ed. & Trans.). McGraw-Hill.
Pareto, V. (1935). The mind and society (A. Livingston, Ed.; A. Bongiorno & A. Livingston, Trans.). Harcourt, Brace.
Poulantzas, N. (1978). State, power, socialism (P. Camiller, Trans.). Verso.
Robinson, W. I. (2004). A theory of global capitalism: Production, class, and state in a transnational world. Johns Hopkins University Press.
Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy. Harper & Brothers.
Smith, A. D. (1986). The ethnic origins of nations. Blackwell.
Weber, M. (2012). The theory of social and economic organization (T. Parsons, Ed.). Martino Fine Books. (Original work published 1947)

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما