نقش فکری سید جمال الدین اسدآبادی بعنوان طلایه دار بیداری اسلامی در نهضت مشروطه

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسنده

استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
نخستین کسی که منادی بیداری اسلامی بود و بذرهای تغییر و دگرگونی را در اواخر دوره قاجار در جامعه ایران پاشید، سید جمال الدین اسدآبادی‌ بود. دعوت و نهضت او برخلاف بسیاری از دعوت ها و نهضت‌ها هم جنبه فکری – فرهنگی داشت و هم جنبه سیاسی- اجتماعی و این دو جنبه نیز در یک پیوند منطقی با یکدیگر قرار داشتند.آغاز مبارزه او با استبداد داخلی و استعمار خارجی دوره قاجار در قضیه جنبش تنباکو بود، برخی معتقدند که نامه سید جمال در صدور فتوای مشهور تحریم تنباکو از جانب آیت الله میرزای شیرازی و جنبش تنباکو ، تأثیر بسزایی داشته است. بعد از جنبش تنباکو او در صدد اصلاحات در حکومت قاجار و شخص ناصرالدین شاه برآمد که اصلاحات او با مخالفت ناصرالدین شاه مواجه شد و در نهایت پادشاه قاجار دستور به تبعید او را از کشور داد. سید جمال ‌ راه علاج فساد حکومت قاجار و تمام سلسله های شاهی در ایران را تاسیس قانون و تبدیل حکومت استبداد به حکومت مشروطه و برقراری قانون به جای رسوم و اوامر معرفی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Intellectual Role of Seyyed Jamal al-Din Asadabadi as a Pioneer of Islamic Awakening in the Constitutional Movement

نویسنده English

Rohollah Tahernia
Faculty member
چکیده English

The first person who heralded Islamic awakening and sowed the seeds of change and transformation in Iranian society at the end of the Qajar period was Seyyed Jamal al-Din Asadabadi. Unlike many other invitations and movements, his call and movement had both an intellectual-cultural and a political-social aspect, and these two aspects were also logically linked to each other. The beginning of his struggle against the internal tyranny and foreign colonialism of the Qajar period was in the case of the tobacco movement. Some believe that Seyyed Jamal's letter had a significant impact on the issuance of the famous fatwa banning tobacco by Ayatollah Mirza Shirazi and the tobacco movement. After the tobacco movement, he sought to reform the Qajar government and Nasser al-Din Shah himself, but his reforms were opposed by Nasser al-Din Shah, and eventually the Qajar king ordered his exile from the country. Seyyed Jamal introduces the way to cure the corruption of the Qajar government and all the royal dynasties in Iran as establishing law and transforming the tyrannical government into a constitutional government and establishing law instead of customs and orders.

کلیدواژه‌ها English

  • Tobacco Movement
  • Constitutional Movement
  • Islamic Awakening
  • Seyyed Jamal al-Din Asadabadi
  • Nasser al-Din Shah
احمدی، بابک(1385). کار روشنفکری ، چاپ دوم ، تهران ، مرکز.
اسدآبادی، سید جمال الدین(1349). نامه‌های تاریخی و سیاسی سید جمال الدین اسدآبادی، تهران، پرستو.
اسدآبادی، سید جمال الدین(1355). عروه الوثقی،ترجمه عبدالرحمن سمندر، کابل، حوت.
اسدآبادی، سید جمال الدین(1358). مقالات جمالیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی،
اسدآبادی، سید جمال الدین(1358). مقالات جمالیه،به کوشش لطف الله اسدآبادی،تهران، ایرانشهر.
اسدآبادی، سید جمال الدین(1360).گزیده عروه الوثقی، ترجمه عبدالله سمندر، تهران، مولی.
اسدآبادی، سید جمال الدین(1379). تاریخ اجمالی ایران و تتمه البیان فی تاریخ الافغان و البیان فی الانجلیز و الافغان، به کوشش هادی خسرو شاهی، تهران،کلبه شروق.
اسماعیل‌نیا، محمود(1369). بررسی و مقایسه نظرات سید جمال و علامه اقبال در باب تحولات اجتماعی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی.
امیرفخریان، حمید(1396). بررسی مقایسه ای مفهوم آزادی در آرا و اندیشه های سید جمال الدین اسدآبادی و استاد مطهری، پایان نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی البرز.
ایوبی، سید جواد(1397). بازخوانی اندیشه‌های قرآنی سید جمال الدین اسدآبادی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مذاهب اسلامی، دانشکده علوم قرآن و حدیث.
آبراهامیان، یرواند(1379). ایران بین دو انقلاب،درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمه‌ی احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی، چاپ پنجم، تهران، نشرنی.
آبراهامیان، یرواند(1384). ایران بین دو انقلاب، ترجمه گل محمدی و فتاحی، چاپ یازدهم، تهران، نی.
براون، ادوارد(1338). انقلاب ایران، ترجمه و حواشی احمد پژوه(مشیرهمایون)، چاپ دوم، تهران، معرفت.
پاشاپور، حمید(1382). نهضت‌های اسلامی بازیگران جدید نظام بین‌الملل، تهران، مؤسسه اندیشه‌سازان.
توانا، محمدعلی(1383). سید جمال‌الدین اسدآبادی و اتحاد اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: عباس منوچهری، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
تیموری، ابراهیم(1361). تحریم تنباکو، چاپ سوم، تهران، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
جمالی، لطف الله(1349). شرح حال سید جمال الدین اسدآبادی الدین اسد آبادی،قم، دارالفکر.
جمالی، لطف الله(1356). شرح‌ و حال و احوال سید جمال الدین اسدآبادی ،چاپ دوم، تهران،سحر.
حائری، عبدالهادی(1360). تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق،تهران،امیر کبیر.
حائری، عبدالهادی(1368). تاریخ جنبش ها و تکاپوهای فراماسونگری در کشورهای اسلامی ،انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد.
ذاکر حسین، عبدالرحیم(1368). مطبوعات سیاسی ایران در عصر مشروطه، تهران، دانشگاه تهران.
رحمانیان کوشککی، داریوش(1380). تاریخ علت شناسی انحطاط ایرانیان و مسلمین از سید جمال تا شریعتی، رساله دکتری، دانشگاه تبریز، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی.
رئیس کرمی، علی(1382). سید جمال الدین اسدآبادی الدین اسدآبادی منادی همبستگی جهان اسلام، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان،چاپ نیایش.
زرگری نژاد و رئیسی طوسی، غلامحسین و رضا(1376). اندیشه و مبارزات سید جمال، تهران، انتشارات حسینیه ارشاد.
زرگری نژاد،غلامحسین(1379). رسائل مشروطیت، چاپ دوم، تهران، انتشارات کویر.
زیبا کلام، صادق(1385). ما چگونه ما شدیم، ریشه‌یابی علل عقب‌ماندگی در ایران،چاپ چهاردهم، تهران،روزنه.
زیباکلام، صادق(1377). سنت و مدرنیته، ریشه‌یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران زمان قاجار، تهران، روزنه.
ستوده، محسن(1397) مواجهه متفکران مسلمان با غرب با تاکید بر آراء سید جمال الدین اسدآبادی وعلامه محمد اقبال لاهوری، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، دانشکده علوم انسانی.
سعیدی گراغانی، نغمه(1394). مطالعه تطبیقی اندیشه سیاسی و عمل سِر سید احمد خان و سید جمال الدین اسدآبادی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: سیدهاشم آقاجری، دانشگاه تربیت مدرس.
سید جمال الدین(1355). عروه الوثقی، ترجمه عبدالرحمن سمندر، کابل، حوت.
شرابی، هشام(1369). روشنفکران عرب و غرب، ترجمه عبدالرحمن عالم، چاپ دوم، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
شمیم، علی‌اصغر(1379). ایران در دوره‌ی سلطنت قاجار، چاپ دهم، تهران، زریاب.
 صاحبی، محمدجواد(1366). اندیشه اصلاحی در نهضت های اسلامی، تهران، موسسه کیهان.
صادقی مهر، محمد(1395). مقایسه اندیشه سیاسی و اجتماعی سید جمال الدین اسد آبادی و محمد اقبال لاهوری، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی.
طالشیان جلودار، مهناز(1395). وحدت اسلامی ومولفه های آن از دیدگاه سید جمال الدین اسدآبادی و امام خمینی(ره)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گلستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
عیسوی، چارلز(1369). تاریخ اقتصادی ایران زمان قاجار1332-1215 ه‍ .ق، ترجمه یعقوب آژند، تهران، انتشارات گستره.
فرهادیان، رضا(1387). فریادگر قرن:گوشه هایی از زندگی سید جمال الدین اسدآبادی،با همکاری صادق عاشورلو، قم، موسسه فرهنگی-تربیتی توحید: بوستان کتاب قم.
فریزر، جیمزبیلی(1366). سفرنامه فریزر معروف به سفر زمستانی، ترجمه منوچهر امیری، تهران، انتشارات توس.
فلور، ویلم(1365). جستارهای تاریخ اجتماعی ایران زمان قاجار، جلد دوم، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، انتشارات توس.
قاهری، سید جلیل(1393). بررسی نقش سیدجما‌ل‌الدین اسدآبادی در تحول گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته معارف اسلامی، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
کدی، نیکی‌ آر(1377). ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی،‌ تهران، انتشارات قلم.
کرزن، ناتانیل(1362). ایران و قضیۀ ایران، ترجمۀ وحید مازندرانی، جلد اول،چاپ دوم، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
کریمی، محمد زکی(1385). اسلام و مقتضیات زمان از دیدگاه سیدجمال، سید قطب و شهید مطهری، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
محیط طباطبایی، محمد(۱۳۵۰). نقش سید جمال الدین اسدآبادی در بیداری مشرق زمین، قم، دارالتبلیغ اسلامی.
محیط طباطبایی، محمد(1370). نقش سید جمال الدین اسدآبادی در بیداری مشرق زمین، به کوشش و مقدمه سید هادی خسروشاهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
مختاری، عبدالمجید(1394). نقش اجتماعی، سیاسی و فرهنگی سیدجمال‌الدین اسدآبادی در ادبیات معاصر عربی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
مختاری، مجید(1383). الگوی وحدت اسلامی از دیدگاه مصلحان دینی معاصر،تهران، پایان‌نامه دوره فوق لیسانس دانشگاه امام صادق(ع).
مدرسی چهار دهی، مرتضی(1352). سید جمال الدین اسدآبادی‌الدین و اندیشه‌های او، تهران، انتشارات امیر کبیر.
مشیری، علی(1379). ترجمه گزیده‌ای از اسناد وزارت خارجه انگلیس درباره سید جمال الدین اسدآبادی الدین اسد آبادی، چاپ اول، به کوشش سید‌هادی خسروشاهی، تهران، انتشارات کلبه شروق.
 مطهری، مرتضی(1357). نهضت های اسلامی در صد ساله اخیر، قم، نشر عصر.
مطهری، مرتضی(1372). بررسی اجمالی نهضت های اسلامی در صد ساله اخیر، انتشار صدرا.
مطهری، مرتضی(1384). بررسی اجمالی نهضت‌های صدساله اخیر، چاپ بیست‌وسوم، تهران، نشر صدرا.
مفتون دنبلی، عبدالرزاق(1351). ماثر سلطانیه(تاریخ جنگ های ایران و روس) ، به اهتمام غلامحسین صدری افشاری، تهران، ابن سینا.
مقدم نیا، احسان(1393). مقایسه اندیشه‌ سیاسی سید جمال با محمد عبده با تاکید بر منطق فکری آنان، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم سیاسی، استاد راهنما: عباسعلی رهبر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 
     ملائی توانی، علیرضا(1381). مشروطه و جمهوری،تهران،نشر گستر.
موثقی، سیداحمد(1373). علل و عوامل ضعف و انحطاط مسلمین،  تهران،دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
موثقی، سیداحمد(1374). جنبش های اسلامی معاصر، تهران، سمت.
موثقی، سیداحمد(1384). سید جمال الدین حسینی، پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی، انتشارات تهران، انصاریان.
 میناپور، نجم الدین(1392). بررسی زمانه، زندگی و اندیشه های سید جمال الدین اسدآبادی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم - تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.      
ناظم الاسلام کرمانى، محمدبن علی، 1357، تاریخ بیدارى ایرانیان، تصحیح: سعیدى سیرجانى، جلد دوم، تهران، آگاه.
واثقی، صدر(1355). سیدجمال الدین حسینی پایه گذار نهضت های اسلامی،تهران، پیام.