فصلنامه راهبرد سیاسی

مقایسه علل و عوامل همگرایی و واگرایی ایران با عراق و سوریه قبل و بعد از بیداری اسلامی

دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 33
تابستان 1404
صفحه 285-309
فصلنامه راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

رضا نجابت 1
عباس کشاورز شکری 2
پرویز امینی 3

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی(مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی) دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه علل و عوامل مؤثر بر همگرایی و واگرایی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای عراق و سوریه در دو دوره زمانی “قبل از بیداری اسلامی” و “بعد از بیداری اسلامی” انجام شده است. روش این تحقیق مقایسه‌ای است که با توجه به نظریه منطقه گرایی علل و عوامل همگرایی و واگرایی ایران با عراق و سوریه قبل و بعد از بیداری اسلامی مقایسه شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قبل از بیداری اسلامی، عوامل ژئوپلیتیکی، تاریخی، مذهبی و اقتصادی نقش پررنگی در شکل‌دهی به روابط ایران با عراق و سوریه ایفا می‌کردند اما پس از بیداری اسلامی، با ظهور گروه‌های تروریستی و افراط‌گرا، تغییر در معادلات قدرت منطقه‌ای و مداخله بازیگران فرامنطقه‌ای، ابعاد جدیدی به همگرایی و واگرایی بخشیده است. در این دوره، همگرایی‌ها بیشتر حول محور مبارزه با تروریسم، حفظ ثبات و امنیت منطقه و تقویت محور مقاومت شکل گرفته، در حالی که واگرایی‌ها نیز متأثر از تغییر آرایش سیاسی داخلی کشورها، رقابت‌های منطقه‌ای و فشار قدرت‌های بزرگ تشدید شده است. این پژوهش در نهایت به تبیین دقیق‌تر الگوهای همگرایی و واگرایی و ارائه راهکارهایی برای تعمیق نقاط مشترک و مدیریت اختلافات در راستای منافع ملی و منطقه‌ای می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

همگرایی
واگرایی
ایران
عراق
سوریه
بیداری اسلامی
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparing the causes and factors of convergence and divergence between Iran and Iraq and Syria before and after the Islamic Awakening

نویسندگان English

Reza Nejabat 1
Abbas Keshavarz Shokri 2
Parviz Amini 3
1 PhD student in Political Science (Political Studies of the Islamic Revolution), Shahed University, Tehran, Iran.
2 a
3 Assistant Professor of Political Science, Shahed University
چکیده English

The present study aims to investigate and compare the causes and factors affecting the convergence and divergence of the Islamic Republic of Iran with the countries of Iraq and Syria in two time periods:before the Islamic Awakening and after the Islamic Awakening.The method of this study is a comparison that compares the causes and factors of the convergence and divergence of Iran with Iraq and Syria before and after the Islamic Awakening, according to the theory of regionalism.The research findings show that before the Islamic Awakening, geopolitical,historical, religious,and economic factors played a prominent role in shaping Iran's relations with Iraq and Syria,but after the Islamic Awakening,with the emergence of terrorist and extremist groups,changes in regional power equations,and the intervention of trans-regional actors,new dimensions have been added to convergence and divergence.During this period,convergences have been formed mostly around the fight against terrorism, maintaining regional stability and security,and strengthening the axis of resistance,while divergences have also intensified due to the changing domestic political arrangements of countries, regional rivalries, and pressure from great powers.This research ultimately aims to more accurately explain patterns of convergence and divergence and provide solutions for deepening common ground and managing differences in line with national and regional interests.

کلیدواژه‌ها English

  • Convergence
  • Divergence
  • Iran
  • Iraq
  • Syria
  • Islamic awakening
ابوالحسن شیرازی، حبیب الله(1394). رویکرد شورای امنیت در مواجهه با بحران کشور اسلامی سوریه، پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، 5(4)، 51-86
احمدی، سیدعباس(1390). ایران، انقلاب اسلامی و ژئوپلیتیک شیعه، تهران: موسسه مطالعات اندیشه سازان نور.
اخباری، محمد و محمدحسن نامی(1389). جغرافیای مرز با تأکید بر مرزهای ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
اخوان کاظمی، مسعود؛ عزیزی، پروانه(1390). کردستان عراق هارتلند ژئوپلیتیکی اسرائیل، راهبرد، 20(60)، 141-168.
امیدی، علی(1397). چیستی و چگونگی سیاست خارجی مقایسه­ای: مطالعه موردی روابط ایران و سوریه، مطالعات خاورمیانه، 7(14-15)، 1-4
ایزدی، جهانبخش؛ اکبری ،حمیدرضا. (1389). برآورد دهه سوم مناسبات راهبردی جمهوری اسلامی ایران و سوریه؛ هم­گرایی بیش یا گسست، رهنامه سیاستگذاری سیاسی، دفاعی و امنیتی، 1(2)، 25-48.
برزگر، کیهان(1395). سیاست خارجی ایران در عراق، تهران: انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام
روحی دهبنه، مجید(1391). تبیین سازه انگارانه از علل واگرایی ایران و شورای همکاری خلیج فارس، روابط خارجی، 4(1)، 79-112.
سیاحی، حسین؛ کتابی، امیرعلی(1402). نقش بازیگران غیردولتی در ثبات و تعادل سیستم امنیتی و منطقه ای در خاورمیانه، راهبرد سیاسی، 7(3)، 103-136.
ﺷﺮﻳﻔﻴﺎن، ﺟﻤﺸﻴﺪ؛ ﻫﻤﺎﻳﻮﻧﻲ، ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ؛ ﻣﻠﻜﻲ، ﺑﻬﺮوز(1391). حاﻛﻤﻴﺖ ﺷﻴﻌﻲ ﻋﺮاق و ﺗﺄﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ اﻣﻨﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان، اﻣﻨﻴﺖ پژوﻫﻲ، ﺗﻬﺮان: نشر دانشگاه فارابی.
عزتی، عزت الله(1389). جغرافیای استراتژیک ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
عسگرخانی، ابومحمد و بابایی، محمود(1391). امنیت هستی شناختی و مسائل امنیتی خلج فارس بعد از انقلاب اسلامی ایران، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 2(4)، 154-173.
ﻏﺮاﻳﺎق زﻧﺪی، داوود(1389). فرایند ﻣﻠﺖ - دوﻟﺖ ﺳﺎزی، شکل گیری ﻫﻮﻳﺖ ﻣﻠﻲ و ﺑﺎزﺳﺎزی در ﻋﺮاق: ﺗﺠﺎرب ﺗﺎرﻳﺨﻲو دورﻧﻤﺎی آﻳﻨﺪه، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت راﻫﺒردی، 13(47)، 5-36.
فرجی راد، عبدالرضا؛ صالحی، علیرضا(1395). دولت‌های فرومانده، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
ﻗﺎﺳﻤﻲ، ﻓﺮﻫﺎد(1388). ﻣﺪل ژئوپلیتیک اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪای: ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، ژئوپلیتیک، 6(18)، 57-94.
ﻣﻨﺘﻈﺮان، ﺟﺎوﻳﺪ؛ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ، ﺳﻌﻴﺪ(1395). ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎی پیش روی ﺗﺤﻮﻻت ژئوپلیتیکی و ﺗﻤﺎﻣﻴﺖ ارﺿﻲ ﻋﺮاق و اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﺤﺮانﻫﺎی ژئوپلیتیکی ﺟﻬﺎن اﺳﻼم، ﺟﻠﺪ دوم، ﺗﻬﺮان: دانشگاه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ.
نصرتی، شهریار و دیگران(1395). تدوین استراتژی‌های همگرایی ایران با کشورهای پیرامونی در قرن بیست و یکم با رویکرد صلح پایدار، رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
Barzeger, Kayhan. (2010). “Roles at Odds: The Roots of Increased Iran-U.S. Tension in the Post-9/11 Middle East”. Iranian Review of Foreign Affairs, Vol.1, No.3.
Crosston, Matthew.  (2014). “Cold War and Ayatollah Residues: Syria as a Chessboard for Russia, Iran and the United States”. Strategic Studies Quarterly, Vol.8, No.4.
Ehteshami, Anoushiravan. (2007). “Iran Politics and Regional Relation: Post–Detent”. Perception, Vol.12, No.1.
Gelbart, Jonathan. ( 2010). “The Iran-Syria Axis: A Critical Investigation”. Stanford Journal of International Relations, Vol.12, No.1
Hinnebusch, Raymond. (2019). “Syrian Foreign Policy under Bashar Al-Asad”. Ortadogu Etudleri, Vol.1, No.1.
Karmon, Ely.  (2018). “Iran–Syria–Hizballah–Hamas: A Coalition Against Nature Why Does it Work?”. The Proteus Monograph Series, Vol.1, No.5.
Mohns , Erick &  Bank, Andre. (2012). “Syria Revolt Fallout; End of the Resistance Axis”. Middle East Policy, Vol.19, No.3.
Maltzahn, Nadia. (2013). The Syria-Iran Axis, Cultural Diplomacy and International Relations in The Middle East. London: I.B. Tauris & co Ltd.
Naji, Kasra. (2018). Ahmadinejad: The Secret History of Iran Radical Leader. UK: I.B. Tauris & co Ltd.
Rubin, Barry. (2017). The Truth about Syria. New York: Palgrave Macmillan.
Sun, Degang. (2019). “Brothers Indeed: Syria-Iran Quasi-alliance Revisited”. Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), Vol.3, No.2.
Tigrak, Fatih. (2012). “Conflict and Cooperation Syria-United States Relations Through 1970-2011, A Thesis Submitted to the Graduate School of Social  Sciences of Middle East Technical University”. available at:  https://etd.lib.metu.edu.tr/ .
Thaler, David, et al. (2010). Mullas, Guards and Bonyads. US: RAND.
Woolsey, James, R. (2013). “Congressional Testimony : Breaking the Iran, North Korea and Syria Nexus”.(FDD) Foundation for Defense of Democracies, available at: http://www.foreignaffairs.house.gov/
Walt, Stephen. M. (2019). “Alliances in a Unipolar World”. World Politics, Vol. 61, No.1.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما