فرصت ها و چالش های محور مقاومت (جمهوری اسلامی ایران) و محور نو اخوانی (ترکیه) در سیاست خارجی نوین چین

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

1 دانشیار گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده
با تحول ساختاری نظام بین‌الملل و ظهور قدرت‌های نوظهور، سیاست خارجی چین در غرب آسیا با پیچیدگی‌های نوینی مواجه شده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی و در چارچوب نظری سیاست همسایگی، به بررسی تعامل چین با دو محور تأثیرگذار منطقه‌ای - محور مقاومت به رهبری جمهوری اسلامی ایران و محور نو اخوانی به رهبری ترکیه - می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که محور مقاومت با تقویت چندجانبه‌گرایی ضد غربی، توسعه همکاری‌های امنیتی و افزایش نفوذ چین در جهان اسلام، فرصت‌هایی راهبردی برای پکن فراهم می‌سازد؛ هرچند تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، موانعی در مسیر همکاری‌های اقتصادی ایجاد کرده است. در مقابل، محور نو اخوانی با اتصال ژئوپلتیکی به اروپا و اوراسیا، مکملی برای منافع چین محسوب می‌شود، اما چالش‌هایی نظیر تقابل با محور مقاومت و حساسیت‌های ایدئولوژیک، انسجام راهبردی چین را تهدید می‌کند. نتیجه‌گیری پژوهش بر ضرورت موازنه‌سازی دقیق و حفظ بی‌طرفی فعال در سیاست خارجی چین تأکید دارد.

واژگان کلیدی: سیاست همسایگی، چین، ایران، ترکیه

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Opportunities and Challenges of the Resistance Axis and the Neo-Muslim Brotherhood Axis in China's New Foreign Policy in West Asia

نویسندگان English

ali adami 1
ABOOAR NAARIYAN 2
majidreza momeni 1
majid abbasi 1
1 a
2 OIL
چکیده English

Amid structural transformations in the international system and the rise of emerging powers, China's foreign policy in West Asia faces increasing complexity. This study, using an analytical approach within the framework of the Neighborhood Policy theory, examines China's engagement with two influential regional blocs—the Resistance Axis led by Iran and the Neo-Muslim Brotherhood Axis led by Turkey. Findings reveal that the Resistance Axis offers strategic opportunities for Beijing by promoting anti-Western multilateralism, expanding security cooperation, and enhancing China's influence in the Islamic world. However, international sanctions against Iran pose economic constraints and risk confrontation with the United States. Conversely, the Neo-Muslim Brotherhood Axis, with its geopolitical reach into Europe and Eurasia, complements China's strategic interests, yet challenges such as intra-regional rivalries and ideological tensions—especially with the Resistance Axis—may undermine China's regional coherence. The study concludes that China's foreign policy in West Asia requires a careful balance of economic, security, and geopolitical interests, where active neutrality, strengthened multilateral diplomacy, and avoidance of ideological entanglements can sustain China's influence in the region.

کلیدواژه‌ها English

  • Neighborhood Policy"
  • China"
  • Iran"
  • Turkey"
  • "
  • West Asia"
ا. هال، گریگوری(1400). اقتدار، ارتقاء و استیلا (چین، روسیه و امریکا بدنبال ارتقا و قدرت)، ترجمه غلامعلی چگنی زاده و مرتضی دامن پاک جامی، تهران: انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی.
احمدیان، قدرت؛ دانش‌نیا، فرهاد و کرمیان، کرم رضا(1395). هویت و سیاست خارجی خاورمیانه ای ایران و ترکیه در سوریه، سیاست جهانی، 5(4)، 141-173.
افتخاری، رضا؛ نیاکویی، سید امیر و محمدی، جمال(1403). الگوی کنشی اعضای سازمان همکاری شانگهای در نظم آمریکایی در حال گذار و انتقال قدرت، راهبرد سیاسی، 8(2)، 257-282.
آقایی، سید داوود و سعدالدین، سهراب(1400). اتحادیه اروپا و معمای ایجاد موازنه در روابط با چین و امریکا، سیاست، 51(4)، 917-935.
بوزان، بری(1390). ایالات متحده و قدرت های بزرگ، سیاست جهانی در قرن بیست و یکم، ترجمه عبدالمجید حیدری، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پارسایی، اسماعیل؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ احمدی پور، زهرا و سجادی، سیدکاظم(1398). شناسایی عوامل ژئوپلتیک موثر در سیاست خارجی، جغرافیا، توسعه ناحیه‌ای، 17(33)، 1-44.
پاک باطن، مصطفی و طالبی، عباسعلی(1403). آمریکا و سیاست مهار چین در غرب آسیا، راهبرد سیاسی، 8(3)، 43-62.
جاسیز، احمد و رضا پور، دانیال(1401). نوموس، محور مقاومت و نم منطقه ای در غرب آسیا، سیاست پژوهشی جهان اسلام، 9(25)، 41-63.
دوشی، راشی(1402). بازی طولانی، استراتژی کلان چین برای جایگزینی نظم آمریکایی، ترجمه مهدی انصاری، تهران: انشارات ابرار معاصر.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و فتحعلی، محمد(1397). هدف ها و مطلوبیت های سیاسی و امنیتی ترکیه در تحولات غرب آسیا و شمال آفریقا، راهبرد دفاعی، 17(65)، 167-195.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال(1396). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
رحیمی، رضا و یزدان پناه، کیومرث(1402). تحلیل عوامل کلیدی و پیشران های مؤثر بر وضعیت آینده منطقه ژئوپلیتیکی خلیج فارس، راهبرد سیاسی، 7(4)، 231-260.
شریعتی نیا، محسن و حیدرعلی مسعودی(1398)، چین و نظم‌های بین المللی، سیاست جهانی، 8(29)، 7-32.
شیر غلامی، خلیل(1400). سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران: مبانی اقتصادی، سیاست خارجی، 35(3)، 49-64.
عبادی، مراد(1401). سیاست همسایگی و کائنات، شماره 4318، مورخه 1403/12/03.
عباسی، مجید و محمود زاده، فاطمه(1401). تحلیلی بر حمایت ایدئولوژیک ایران از محور مقاومت اسلامی در غرب آسیا، مطالعات دفاع مقدس، 8(2)، 115-134.
فتاحی اردکانی، حسین(1400). راهبرد سیاست خارجی ترکیه در خاورمیانه پسا داعش، پژوهش نامه ایرانی روابط بین الملل، 10(1)، 227-262.
فلاحت‌پیشه، حشمت الله؛‌ ‌خرمشاد، محمدباقر‌؛ موسوی، سید‌حامد‌(1397). الگوهای هویتی غرب آسیا و نظم امنیت منطقه ای. سیاست دفاعی، 26(104)، 29-72.
قربانی، مژگان(1401). چالش عای سیاست همسایگی چین، پژوهش نامه ایرانی سیاست بین الملل، 11(21)، 269-293.
قلندری، یعقوب و محسنی، حسین(1402). نقش گفتمان مقاومت در نظم سازی منطقه ای، بحران پژوهی جهان اسلام، 10(31)، 67-89.
نوده فراهانی، اسماعیل؛ نیازی، محمد و نوده فراهانی، امیر(1401). ایران، چین و افق گشایی کمربند راه، مطالعات راهبردی فرهنگ، 2(5)، 151-180.
نیکنامی، رکسانا و قندهاری، روح الله(1404). تاثیر ابتکار کمربند و راه بر همگرایی اقتصادی اتحادیه اروپا، سیاست، 55(1)، 275-307.
واعظ، حامد؛ خداوردی، حسن؛ کشیشیان، گارینه و گلشیری، محمدرضا(1402). عادی سازی روابط عربستان و رژیم اسرائیل و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات بین المللی، 19(74)، 287-314.
وکیلی، بهنام؛ قربانی شیخ نشین، ارسلان و میرترابی، سعید(1400). نگاه چین به دانش روابط بین الملل: چارچوبی برای تغییر نظم جهانی، پژوهش های روابط بین الملل، 11(42)، 7-30.
ولی قلی زاده، علی و ذکی، یاشار(1387). بررسی و تحلیل جایگاه ژئوپلتیکی و ژئواکونومیکی ایران برای کشورهای CIS، ژئوپلتیک، 4(3)، 21-56.
یینگ، فو(1401). جهان از نگاه چین، ترجمه محمدرضا مجیدی و علیرضا ثمودی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
Aoyama, Rumi(2020), Structural Changes in Chinese Foreign Policy: From “Prosperous Nation Diplomacy” to “Strong Nation Diplomacy, Kokusai Mondai [International Affairs], No. 685.
Baviera, Aileen S. P(2016), China’s Strategic Foreign Initiatives Under Xi Jinping An ASEAN Perspective, World Century Publishing Corporation and Shanghai Institutes for International Studies China Quarterly of International Strategic Studies, Vol. 2, No. 1, 57–79 .
BESADA, H., & SALAM, J. (2017). China’s energy strategy in the MENA region. China Quarterly of International Strategic Studies,  3(4). Retrieved from https://www.worldscientific.com/ doi/pdf/10.1142/S2377740017500269.
Batyuk V.I – Morozov Yu.V.(2022), Politics and Strategy of the United States, the Russian Federation, and China in the Middle East, https://link.springr.com/article/10.1134/s101331622100021.
Demir, Emre(2019), Understanding the transformation in Chinese foreign policy: A historical evaluation from 1949 to 2019, Cappadocia Journal of Area Studies (CJAS) 2019, vol. 1, no.1.
FULTON, J. (2019). China’s changing role in the Middle East. Atlantic Council. Retrieved from https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2019/06/Chinas_ Changing_Role_in_the_Middle_East.pdf.
FERDINAND, PETER(2016), Westward ho—the China dream and ‘one belt, one road’: Chinese foreign policy under Xi Jinping, The Royal Institute of International Affairs.
Horesh, Niv(2018), China’s Presence in the Middle East, Durham Modern Middle East and Islamic World Series Series Editor: Anoushiravan Ehteshami University of Durham. Series URL: www.routledge.com/Durham- Modern-Middle- East-and- IslamicWorld-S eries/book-s eries/SE0526.
SHICHOR, YITZHAK(2007), THE MIDDLE EAST IN CHINA'S FOREIGN POLICY 1949-1977, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS CAMBRIDGE LONDON • NEW YORK • MELBOURNE.
Sidlo, Katarzyna W(2020), THE ROLE OF CHINA IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA (MENA), BEYOND ECONOMIC INTERESTS?, IEMed, European Institute of the Mediterranean, JOINT POLICY STUDY Published by the European Institute of the Mediterranean.
ZHAO, Suisheng(2013), Chinese Foreign Policy as a Rising Power to find its Rightful Place, PERCEPTIONS, Spring 2013, Volume XVIII, Number 1, pp. 101-128.