فصلنامه راهبرد سیاسی

رویکرد امام خمینی (ره) به مسئله روابط با اسرائیل در دوره پهلوی دوم با تکیه بر اسناد

دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 32
بهار 1404
صفحه 319-345
فصلنامه راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

سجاد دادفر 1
طلعت ده پهلوان 2
حسن حسینی 3

1 دانشیار، گروه تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، ایران.

2 استادیار، گروه تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، ایران.

3 استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه ، ایران.

چکیده
در دوران پهلوی‌دوم روابط ایران و اسرائیل به‌ویژه در حوزه‌های نظامی، اقتصادی و اطلاعاتی گسترش یافت و رژیم پهلوی از کمک‌های اسرائیل برای تقویت توان دفاعی خود بهره برد. این روابط، که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تشدید شد، با مخالفت شدید روحانیون و گروه‌های مذهبی مواجه گردید. امام‌خمینی‌(ره) در سخنرانی‌ها و نوشته‌های خود، اسرائیل را نماد استعمار غربی و تهدیدی برای امنیت و هویت اسلامی ایران معرفی کرده و بر ضرورت مقابله با آن تأکید داشتند. این تحقیق با استفاده از اسناد تاریخی، از جمله سخنرانی‌ها، اعلامیه‌ها و گزارش‌های ساواک، به تحلیل دیدگاه‌های امام‌خمینی‌(ره) درباره خطرات ناشی از اسرائیل و اقدامات رژیم پهلوی در برقراری روابط پنهانی با این رژیم می‌پردازد. همچنین، ابعاد مختلف تلاش‌های امام برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران در مواجهه با این تهدیدات بررسی می‌شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که امام‌خمینی‌(ره) با درک عمیق از خطرات ناشی از استعمار اسرائیل، نقش محوری در بسیج افکار عمومی و مقابله با نفوذ بیگانگان ایفا کردند.

کلیدواژه‌ها

اسرائیل
استقلال ایران
امام‌خمینی‌(ره)
دوران پهلوی‌دوم
واکنش‌های روحانیون
موضوعات

عنوان مقاله English

Imam Khomeini's Approach to the Issue of Relations with Israel during the Second Pahlavi Era: Based on Documents

نویسندگان English

Sajjad Dadfar 1
Talat Dehpahlavan 2
Hassan Hossaini 3
1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Iran.
2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Iran.
3 Department of Law, Faculty of Law and Political Science, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

During the Second Pahlavi era, Iran-Israel relations expanded significantly, particularly in military, economic, and intelligence domains. The Pahlavi regime utilized Israeli assistance to strengthen its defensive capabilities. These relations, which intensified after the 1953 coup d'état (28 Mordad 1332), faced strong opposition from clerics and religious groups. Imam Khomeini, in his speeches and writings, identified Israel as a symbol of Western colonialism and a threat to Iran's security and Islamic identity, emphasizing the necessity of confronting it. This research, using historical documents such as speeches, declarations, and SAVAK reports, analyzes Imam Khomeini's views on the dangers posed by Israel and the Pahlavi regime's efforts to establish covert relations with it. Additionally, it examines various dimensions of Imam Khomeini's efforts to preserve Iran's independence and territorial integrity in the face of these threats. The findings indicate that Imam Khomeini, with a profound understanding of the dangers of Israeli colonialism, played a pivotal role in mobilizing public opinion and countering foreign influence.

کلیدواژه‌ها English

  • clerical opposition
  • foreign influence
  • Imam Khomeini
  • Iran'
  • s independence
  • Israeli colonialism
  • Second Pahlavi era
قرآن کریم
احمدی، کریم (1394). تأثیرات نفوذ فرهنگی و اقتصادی اسرائیل در ایران و منطقه. تهران: انتشارات رسا.
احمدی، مجید؛ خدادادی، حسین (1386). استراتژی امام خمینی در قبال مسئله فلسطین. مطالعات اسلامی، 2(8)، 45-63.
ازغندی، علیرضا؛ (1383). تاریخ تحولات سیاسی ایران. تهران: انتشارات سمت.
بهرامی، سعید (1395). روابط فرهنگی ایران و اسرائیل در دوران پهلوی‌دوم. تهران: انتشارات پیام نور.
بهرامی، محمدرضا؛ محمدی، علی (1391). رویکرد امام خمینی در قبال مسئله فلسطین. مطالعات راهبردی، 14(4)، 34-51.
جعفری، حسین (1390). نفوذ فرهنگی و اقتصادی اسرائیل در ایران: بررسی اسناد و مدارک. پژوهش‌های تاریخی، 3(1)، 33-56.
جمشیدی، محمدحسین؛ (1390). تحولات سیاسی ایران و جهان عرب. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
حسینی، محمد؛ کریمی، علی (1389). بررسی روابط ایران و اسرائیل پیش از انقلاب اسلامی. تاریخ اسلام و ایران، 6(2)، 112-127.
حسینی، محمدعلی؛ جلالی، علی (1392). نقش امام خمینی در بیداری اسلامی و مقابله با استعمار اسرائیل. اندیشه سیاسی، 7(27)، 40-55.
حق‌شناس، علیرضا؛ (1392). امام خمینی و مسئله فلسطین. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
حقی، محمد؛ محمدی، محمود (1394). جایگاه فلسطین در اندیشه امام خمینی. دانش و پژوهش در علوم اسلامی، 18(3)، 12-28.
خمینی، روح‌الله؛ (1361). صحیفه نور. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. جلد 5.
رحیمی، محمدرضا؛ جعفری، محمد (1391). روابط پنهانی ایران و اسرائیل در دوران پهلوی‌دوم. تاریخ معاصر ایران، 8(31)، 124-139.
زارع، علیرضا؛ سلامی، محمد (1391). روابط پنهانی ایران و اسرائیل در دوران پهلوی. تحقیقات تاریخی، 4(15)، 98-110.
ساجدی، احمد؛ (1377)، مشاهیر سیاسی قرن بیستم، تهران: انتشارات محراب قلم.
سلطانی، احمد؛ نوری، محمد (1392). روابط ایران و اسرائیل در دوران پهلوی‌دوم. تاریخ و تمدن اسلامی، 5(19)، 56-72.
شریفی، احمد؛ کریمیان، حسین (1394). تحلیل سیاست‌های ایران در قبال اسرائیل در دوران پهلوی. مطالعات تاریخی، 10(39)، 130-145.
صادقی، حسین؛ نوروزی، مهدی (1394). سیاست خارجی امام خمینی در قبال اسرائیل و فلسطین. مطالعات راهبردی، 17(66)، 88-105.
طالب‌زاده، نادر؛ (1384). اسرائیل و ایران؛ از همکاری تا تقابل. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
کاظمی، محمد (1390). روابط ایران و اسرائیل در دوران پهلوی‌دوم: ابعاد فرهنگی و اقتصادی. تهران: انتشارات علمی.
محمدی، جعفر (1386). روابط ایران و اسرائیل در دوران پهلوی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
محمدی، رضا؛ رضایی، حسین (1387). تحلیل سیاست خارجی امام خمینی در قبال اسرائیل. پژوهش‌های سیاسی، 3(11)، 78-95.
مدنی، سیدجلال‌الدین (1394). تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، ناشر: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مرکز بررسی اسناد تاریخی، کتابخانه دیجیتال: https://historydocuments.org
مسعودی، محمد؛ شریفی، احمد (1395). تحلیل رویکرد امام‌خمینی‌(ره) به مسئله فلسطین. پژوهش‌های سیاسی، 9(34)، 45-62.
موسوی، سید محمد (1379). روابط ایران و اسرائیل از پهلوی تا انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نجاری‌راد، تقی (۱۳۹۰). مناسبات ایران و اسرائیل در دوره پهلوی‌دوم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نجفی، محمد؛ (1382). سیاست‌های ایران در قبال فلسطین. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا؛ (1384). سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی (1357-1300). تهران: نشر نجاری‌راد.
Dreyfuss, Robert (1980). Israel’s Secret Relationship with Iran: Behind the Pahlavi-Iran Connection. The New York Times, 17 November, pp. 1-3.
Einhorn, Rachel (1999). Israel-Iran: The Diplomatic Relationship in the Shah Era. Journal of Strategic Studies, 22(4), pp. 459-456.
Friedman, Thomas L. (2000). From Beirut to Jerusalem. New York: Farrar, Straus and Giroux. p. 187.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما