تهدیدات امنیتی و مسئله ی توسعه سیاسی در ایران (تجربه دوران جمهوری اسلامی ایران)

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
پس از وقوع انقلاب اسلامی‌، رشد و تداوم توسعه سیاسی در ایران با مفهوم تهدیدات امنیتی در ابعاد خُرد و کلان در پیوند تنگاتنگ قرارگرفته است. تنش‌ در مرزهای جغرافیای سیاسی و نقاط بحران‌خیز ایران به‌ ویژه تهاجم نظامی خارجی از جانب کشورهای همسایه و نیز حوادث داخلی از قبیل جدایی‌طلبی گروه-های معارض و برخی منازعات اجتماعی در فضای سیاسی جامعه به ‌تشدید تمرکز هرچه بیشتر بر مقوله امنیت ‌ملی به‌ عنوان اولویت مهم و اساسی از جانب مجریان و تصمیم‌گیرندگان کشور منجر شد و از قِبَلِ این رویدادها، کُنش نیرو‌های اجتماعی تحت‌تأثیر قرار گرفت. از اینرو، هدف از انجام این پژوهش، تبیین چرایی تعلیق روند توسعه سیاسی در ایران پس از انقلاب اسلامی است و کانون بحث بر تهدیدات امنیتی در ابعاد داخلی و خارجی در این فرآیند، متمرکز می‌باشد. در این راستا، پرسش اصلی آن است که چرا جامعه ایران پس از انقلاب اسلامی فرآیندگذار به ‌توسعه سیاسی مطلوب را تجربه ننموده است؟ در پاسخ، این فرضیه مطرح می‌گردد که غلبه نگرش امنیت ‌محور بر فضای سیاسی جامعه ایران به ‌مثابه واکُنشی در جهت اولویت دادن به‌حفظ و تحکیم امنیت ملی، فرآیند توسعه‌سیاسی را تعلیق نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

National Security and the Issue of Political Development in Iran (the Experience of the Islamic Republic of Iran)

نویسندگان English

sayed shamsodin sadeghi
masod Akhavan kazemi
Kamran Lotfi
Member of the Faculty of Political Science Department of Razi University
چکیده English

After the Islamic Revolution of Iran, the growth and continuation of political development in Iran has been closely linked to the concept of security threats on a micro and macro scale. Tensions at the borders of Iran's political geography and crisis areas, especially foreign military aggression by neighboring countries, as well as internal events such as separatism of opposition groups and some social conflicts in the political space of society, intensify the focus on national security, The title was a major priority for the country's executives and decision-makers. And because of these events, the action of social forces was affected. Therefore, the purpose of this study is to explain why the process of political development in Iran after the Islamic Revolution was suspended and the focus is on security threats in the internal and external dimensions of this process. In this regard, the main question is why Iranian society is a processor after the Islamic Revolution Has not experienced the desired political development? In response, it is hypothesized that the dominance of the security-oriented attitude over the political climate of Iranian society, as a reaction to the priority to maintain and strengthen national security, the process Has suspended political development.

کلیدواژه‌ها English

  • Iran
  • National Security
  • Political Development
  • Threat
  • Suspension
احمدى­پور، زهرا؛ حیدری، طهمورث و میرجلالی، اکبر(1390). تبیین عوامل ناامنی در جنوب­شرق ایران­. مطالعات امنیت اجتماعى، 7(27)، 13-44.
احمدی، حسن­؛ دادجو، روزبه(1391).  توسعه پایدار مناطق مرزی؛ راهبرد اساسی حفظ امنیت مرزها. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش­ها و رهیافت­ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 30 و 31 فروردین، 69-60.
اطاعت، جواد؛ موسوی، سیده­زهرا(1390). رابطه متقابل امنیت ناحیه­ای و توسعه یافتگی فضاهای سیاسی با تأکید بر سیستان و بلوچستان. ژئوپلیتیک، 7(1)، 80-70.
افتخاری، اصغر(1378). انقلاب اسلامی و گسست­های اجتماعی. نقد، 2(13)، 113-84.
افتخاری، اصغر(1381). مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت­ملی. تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
اقارب­پرست، محمدرضا(1390). معرفی و نقد کتاب امنیت و توسعه در سیاست جهانی: مقایسه انتقادی. تحقیقات­سیاسی و بین­المللی، 3(8)، 211-205.
اکبری، کمال(1388). ­نقش احزاب در سیاست پس از انقلاب اسلامی. علوم سیاسی، 12(47)، 78-53.
امیدی، علی(1392). امنیت و توسعه پایدار و تقویت قانونمند حکومت­های محلی در ایران. تحقیقات جغرافیایی، سال 28، شماره 4، 136-113.
امیری، علی؛ آموزگار، سارا؛ عارفی، مسلم(1399). تبیین رابطه بین سطوح توسعه­یافتگی و امنیت در استان­های ایران. برنامه­ریزی منطقه­ای، 10(40)، 34-15.
اوستین، رانی(1374). آشنایی با علم سیاست. ترجمه لیلا سازگار، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ایزدی، حسن؛ دبیری، علی­اکبر(1392). ارزیابی جمهوری اسلامی ایران از تروریسم در جنوب شرقی ایران. ژئوپلیتیک، 9(29)، 126-91.
بشیریه، حسین(1382). عقل در سیاست: سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعه­شناسی و توسعه سیاست. تهران: نگاه معاصر.  
تقوائی، عباس(1403). تحلیل دیدگاه‌های موجود در پیدایش و گسترش احزاب سیاسی. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(3)، 153-173.
تقی لو,فرامرز و بهرامی، علی(1403). سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی در دولتهای متکی بر اقتصاد رانتی. راهبرد سیاسی، 8(2)، 91-114.
توحیدفام، محمد؛ پایدار، فرهاد(1391). استراتژی آمریکا در افغانستان و تأثیر آن برامنیت ملی ایران. پژوهشنامه روابط بین­الملل، 5(20)، 98-65.
توسلی، غلام­عباس؛ نجاتی­حسینی، سید­محمود(1383). واقعیت اجتماعی شهروندی در ایران. جامعه شناسی ایران، 5(2)، 62-33.
جعفری، علی؛ برجعلیزاده، محمد(1401). فضای سایبر و جهانی شدن گسترده تهدیدات امنیتی. امنیت ملی، 11(44)، 396-361.  
حیدری­موصلو، طهمورث؛ کاویانی­راد، مراد(1393). تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی­ملی؛ مطالعه موردی: جزایر سه­گانه. تحقیقات سیاسی بین­المللی، 5(21)، 87-63.
خلیلی، رضا؛ بنی­هاشمی، میرقاسم؛ قلی­پور؛ محسن(1398). امنیت و توسعه؛ تاثیر گفتمان‌های امنیت ملی بر برنامه‌های توسعه در جمهوری اسلامی ایران. سیاست راهبردی و کلان، 7(28)، 580-548.
خواجه­سروی، غلامرضا­؛ ابهجی، حمید(1392). مبانی نظری توسعه سیاسی در جمهوری­اسلامی­ایران با تأکید بر دیدگاه­های مقام معظم رهبری. امنیت پژوهی، 11(43)، 34-7.
خوجم­لی، عبدالوهاب(1392). تبیین موقعیت ژئوپلیتیک ایران. مطالعات دفاع مقدس، 11(44)، 1-15. 
دوست محمدی، حسین و رادمرد، محمد(1403). جامعه یا اجتماع؛ معضله توسعه سیاسی در ایران. راهبرد سیاسی، 8(1)، 119-141.
ذوالفقاری، اکبر و عشایری، طاها(1403). ریشه ها و علل بی تفاوتی سیاسی. راهبرد سیاسی، 8(1)، 161-179.
زارع­زاده، رسول(1392). الگوی تحلیل امنیت داخلی: تبیین مؤلفه­های اثرگذار بر امنیت داخلی در سطح کلان. آفاق امنیت، 5(19)، 38-7.
زیباکلام، صادق؛ افشاری، داوود و اصلانزاده، عبدالله(1389). علل روی کارآمدن آقای خاتمی (دولت اصلاحات 1376) بر اساس نظریه توسعه نامتوازن ساموئل هانتینگتون. تحقیقات سیاسی و بین­المللی، دوره2(3)، 51-76.
ساعی، احمد؛ خضری، محمد(1391). فرهنگ سیاسی و حاکمیت قانون در ایران؛ با تاکید بر بی­اعتمادی سیاسی ناشی از توهم توطئه. مطالعات سیاسی، 5(17)، 65-47.
سریع­القلم، محمود(1377). ژئوپولیتیک جدید منطقه­ای و آینده توسعه یافتگی ایران. برنامه و بودجه، 17(34 و 35)، 49-38.
سیف­زاده، سید­حسین(­1385). اصول روابط بین­الملل الف و ب. تهران: نشر میزان.
شاپوری، مهدی؛ موسوی شفائی؛ مسعود؛ سلطانی­‏نژاد؛ احمد(1396). نسبت امنیت و توسعه؛ الزامات سیاست خارجی. مطالعات راهبردی، 20(76)، 32-7.
شاه­قلعه، صفی­الله؛ عیسی­آبادی، ابوالفضل(1392). ژئوپلیتیک ایران و تأثیر آن بر قاچاق کالا. تحقیقات جغرافیایی، 27(109)، 68-49.
شرفی، حجت الله؛ عباس­زاده، غلامرضا؛ ایزدی، علی(1391). تأثیرات ناامنی مرزهای کشوری بر توسعه شهرهای مرزی (نمونه موردی: مرز ایران و افغانستان). همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت: چالش­ها و رهیافت­ها، 11-1.
شفیعی‌فر، محمد و صفیارپور، علی(1403). تحولات طبقه متوسط جدید در ایران 1401 و پیامدهای آن. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(2)، 7-28.
عبادى­نژاد، سیدعلى؛ صفاری، امیر؛ پناهی، حمید و پورغلامی، محمدرضا(1389). نقش عوارض ژئومورفولوژیکى در قاچاق مواد مخدر از مرزهاى جنوب شرق کشور. مطالعات مدیریت انتظامی، 5(3)، 485-467.  
عباسی­سرمدی، مهدی؛ راهبر، مهرنوش(1388). توسعه سیاسی در ایران پس از خرداد1376. سیاست، 39(2)، 280-250.
عبداللهی، محمد؛ راد، فیروز­(1388). بررسی روند تحول و موانع ساختاری توسعه سیاسی در ایران1382-1304­. جامعه شناسی ایران، 1(1)، 63-29.
عراقی، مهدی؛ نقیب زاده، احمد و مطلبی، مسعود(1403). تحلیل جامعه شناختی چالش های فرهنگی حوزه نخبگی سیاسی در فرایند تحقق حکمرانی خوب در جمهوری اسلامی ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(1)، 31-49.
عسگری­فامنین، سهراب(1379). دموکراسی و امنیت­ملی. بازتاب اندیشه، 1(3)، 10-1. 
عطائی، مهرداد؛ مطلبی، مسعود و ابطحی، سیدمصطفی(1403). کاربست نظریه چندسالاری رابرت دال در سپهر سیاسی جامعه ایرانی مبتنی بر الگوی حکمرانی مطلوب. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(4)، 189-214.
فتحی، سروش؛ مختارپور، مهدی(1390). توسعه شهری، شهرنشینی و حقوق شهروندی. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 3(4)، 105-89.
قادری، طاهره ؛ عالی­نژاد، اسماعیل(1392). سیاست­های دولت و توسعه سیاسی در ایران1384-1368. علوم اجتماعی، 15(60)، 40-1.
قاسمی، محمدعلی(1388). نسبت امنیت انسانی و توسعه پایدار. مطالعات راهبردی، 11(3)، 527-544.
قالیباف، محمد­باقر؛ پورموسوی، سید­موسی(1387). ژئوپولیتیک نوین خاورمیانه و سیاست خارجی ایران. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 41(66)، 69-53.
مایل­افشار، شهناز(1391). بررسی نقش اقلیت­های قومی-­مذهبی در تأمین امنیت؛ شناخت تهدیدها و فرصت­ها. مطالعات اطلاعات و امنیت انتظامی، 4(2)، 20-1.
مرادیان، محسن؛ جمشیدیان، هادی و کرمی، رضا(1390). شاخص­های امنیت خارجی جمهوری اسلامی ایران. راهبرد دفاعی، 9(33) 67-35.
معزی، علی؛ وثوقی، سعید(1397). نسبت امنیت و توسعه در سیاست­خارجی جمهوری اسلامی ایران. سیاست جهانی، 7(2)، 54-27.
معینی­پور، مسعود(1388). بررسی تطبیقی الگوی توسعه سیاسی هانتینگتون با الگوی رشد سیاسی در جامعه مهدوی. مشرق موعود، 3(12)، 106-79.
منوچهری، عباس(1387). رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران: انتشارات سمت.
موسوی رکعتی، سید سیاوش(1402). تحلیل ساختارهای جامعه‌ی ایران؛ در دوران معاصر. راهبرد سیاسی، 7(3)، 243-270.
مهاجری، مسیح(1361). انقلاب اسلامی راه آینده ملت­ها. تهران: نشر اوج.
نظری، علی­اشرف(1394). احزاب سیاسی، هویت و همبستگی ملی در ایران. گزارش تحلیلی از مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری، 440016. 
نقی لو، علی(1402). بررسی جایگاه توسعه سیاسی در نظام جمهوری اسلامی ایران. راهبرد سیاسی، 7(3)، 229-242.
نوبخت، محمدباقر؛ مجیدزاده، رضا و سعید غلامی­نتاج(1390). ارزیابی روند توسعه ایران در سده اخیر با تأکید بر نظریه آشوب و نظریه بازی. راهبرد، 20(58)، 371-317.
واعظی، احمد (1378). جامعه دینی، جامعه مدنی. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
وفائی، خسرو(1393). توسعه سیاسی و سیاست مدرن: آسیب­ها و چالش­های توسعه سیاسی در ایران معاصر. علوم سیاسی، 8(29)، 90-75.
یزدانی، عنایت­الله؛ صادقی، زهرا(1388). تأثیر اشغال عراق توسط آمریکا بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. سیاست دفاعی، 17(68)، 47-9.
Aarts, Paul & Cavatorta, Francesco (2013). Civil Society in Syria and Iran: Activism in Authoritarian Contexts. Publisher: Lynne Rienner website: 1-17. https://www.rienner.com
Asayesh, Hossein (2011). Political Party in Islamic Republic of Iran: A Review. Journal of Politics and Law, Vol, 4, 1: 221-230. https://ccsenet.org.
Asayesh, Hossein and Others (2010). Obstacles of Political Party Development in Iran. Publisher: University Putra Malaysia: 28-32.
Asia Map (­2015). Map of Iraq and Iran. www.mapsofworld. com.
Azkia, Mostafa & Eric Hooglund (2011). Rural Development in Contemporary Iran 1950-2010. International Journal of Social Sciences, Vol, 1, No ,3: 223-239. https://sanad.iau.ir
Banuazizi, Ali (1999). Islamic State and Civil Society in Iran. Publisher: Boston College, Seventeenth Annual Joseph (Buddy) Strelitz Lecture: 1-8.
Coronato, Cecile (2009). Iranian Civil Society, U.S. Engagement and Opportunities for Reform. Publisher: Presented at the CSID 10th Annual Conference: 1-17.
Crane, Keith (2008). Iran’s Political, Demographic, and Economic Vulnerabilities. Publisher: RAND Corporation: 1-128.
Falsafi, Shiva (2010). Civil Society and Democracy in Japan, Iran, Iraq and Beyond. Vanderbilt Journal of Transnational Law, Vol, 43, 357: 357-435. https://scholarship.law.vanderbilt.edu.
Fountain, Jane E (2005). Central Issues in the Political Development of the Virtual State. The Inaugural Seminar of the Virtual State Study Group, University of Tokyo: 1-29.
Ghaffary, Gholam Reza & Khayyam, Azizimehr (2015). Government, Civil Society and Welfare Policies in Modern Iran. Journal of Social Science for Policy Implications, Vol, 3, 2: 63-82. https://www.researchgate.net.
Jane Siena, Susan (2014). Iranian Civil Society: Investing in the Public Sphere to Create Lasting Institutional Change. Create Lasting Institutional Change. Public Management and Near Eastern Studies: 1-29.
Kingsbury, Damien (2007). Political Development. the USA and Canada by Routledge :1-237.
Klingebiel, Stephan (2006). New interfaces between security and development: Changing concepts and approaches. Institut fur Entwicklungs politik:1-145.
 Pournik, Milad. (2013). Civil Society Organizations and Empowerment of Women and Girls in Iran. Institute for Global and International Studies­. The Elliott School of International Affairs The George Washington University Washington, DC, 1-55.
Roumina, Ebrahim (2015). Geopolitical regions of Southwest Asia based oncivilization variable. Geopolitics Quarterly, Vol, 10, 4: 55-69. https://journal.iag.ir.
Shahnavazi, Zakaria & Askar Jalalian (2015). Fundamental Rights and Citizen Rights in Islamic Republic of Iran Constitution. International Research Journal of Applied and Basic Sciences, Vol, 9, 7: 1110-1113.
Sikander, Tasneem (2015). Political Development and Political Decay. International Journal of Humanities and Social Science, Vol, 5, 3: 143-148.
Squire, Catherine (2006). Building Organisational Capacity in Iranian Civil Society: Mapping the Progress of CSOS. International NGO Training and Research Center, 8: 1-51. https://www.intrac.org. 
Stewart, Frances (2004). ­Development and Security. Centre for Research on Inequality, Human Security and Ethnicity, CRISE:1-10.
Sulovic, Vladimir (2010). ­Meaning of Security and Theory of Securitization. belgrad Center for Security Policy, 50: 1-10.