رویکرد مجلس شورای اسلامی و مناقشه هسته‌ای ایران – آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی مسائل ایران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده
براساس قانون اساسی ایران، سلسه مراتب قدرت در تصمیم‌گیری مسائل سیاست خارجی شامل رهبری، قوه مجریه و مجلس شورای اسلامی بوده و شورای عالی امنیت ملی، شورای نگهبان و وزارت امور خارجه نیز با لحاظ تأثیر سایر منابع غیررسمی اهمیت زیادی دارند. مناقشه هسته‌ای یکی از مهمترین موضوعات سیاست خارجی ایران- آمریکا است. بنابراین، سؤال اصلی پژوهش حاضر این است: چه عواملی در تعیین رویکرد مجلس در مناقشه هسته‌ای ایران- آمریکا اثرگذار هستند؟ در پاسخ به آن، فرضیه مطرح این است: « نقش مجلس در تصمیمات هسته‌ای تابعی از، قرابت جناحی اکثریت آن با دولت، رویکرد رئیس مجلس و شرایط داخلی و بین‌المللی است». یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، مجلس در برخی دوره‌ها از سیاست‌ خارجی دولت دنباله‌روی، در مواقعی همراهی و در نهایت تلاش کرده جایگاهی تصمیم‌ساز و تعیین‌کننده خط و مشی داشته باشد». به نظر نویسندگان، نظریه گراهام آلیسون که بر عوامل تأثیرگذار داخلی در تصمیم‌گیری سیاست خارجی تأکید دارد، رویکرد مناسبی برای این موضوع است. همچنین، این پژوهش از روش تبیینی و با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی موضوع مورد نظر را بررسی کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The approach of the Islamic Council and the Iran-US nuclear conflict

نویسندگان English

Mohsen ghezelsefloo 1
Ali Akbar Jafari 2
1 Ph.D. in Political Sciences, Faculty of Law & Political Mohsen.ghezelsefloo@yahoo.com Science,
2 Professor of International Relations, Department of Political Sciences, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran,
چکیده English

The hierarchy of power in foreign policy decision-making includes the leadership, the executive branch but According to the Iranian constitution, the Islamic Council, and the Supreme National Security Council, the Guardian Council, and the Ministry of Foreign Affairs are also very important. The nuclear conflict is one of the most important issues of Iran-US foreign policy. Therefore, the main question of the current research is this: what factors are effective in determining the approach of the parliament in the Iran-US nuclear conflict? In response to the mentioned question, this hypothesis is proposed that: The role of the parliament in nuclear decisions depends on the factional affinity of its majority with the government, the approach of the speaker of the parliament, and domestic and international conditions. The findings of this research show, in some periods, the parliament followed the government's foreign policy, sometimes accompanied it, and finally tried to have a decision-making and policy-determining position. According to this article, Graham Allison's theory, which gives importance to the domestic influencing factors in foreign policy decision-making, is a suitable approach to deal with this issue. Also, this research has investigated the topic in an explanatory way using documents and library and internet resources.

کلیدواژه‌ها English

  • Foreign Policy"
  • Iran'
  • s Nuclear Conflict"
  • Decision Making"
  • parliament"
  • "
  • America
احمدی­نژاد، حمید؛ قربانی­شیخ­نشین، ارسلان (1401)، رابطه­ ی خود پنداره­ی تیم هسته ­ای دولت روحانی و رئیسی با شیوه­ی مذاکره آن­ها، سیاست بین ­الملل، 2(2)، 87- 75.
پوراحمدی، حسین؛ بازوبندی، علی­اکبر (1397)، تحلیل توافق هسته­ ای برجام براساس استعاره بازی دوسطحی، سیاست جهانی، 7(3)، 120- 79.
جعفری، علی­اکبر؛ جانباز، دیان (1395)، تنوع گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و وجوه دیپلماسی نوین هسته ­ای، پژوهش­های راهبردی سیاست، 4(16)، 120- 94.
جهانبخش، مصطفی (1402)، مقایسه تأثیر مجلس شورای اسلامی ایران و کنگره آمریکا بر سیاست خارجی تقابلی دو کشور (پسابرجام)، دومین همایش ملی سیاست خارجی ایران، کرمان، 22-1. 
حاتمی، مهدی و عباسی­خو، کامران (1394)، نقد و تحلیل نحوه بررسی برجام در مجلس شورای اسلامی، نخستین کنگره بین­المللی جامع حقوق، 15- 1.
خسروی، حسن (1399)، تحلیل نتایج انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی در پرتو قاعده اکثریت، جامعه سیاسی ایران، 3(3)، 111- 86.    
خلیلی، محسن (1387)، مجلس شورای اسلامی و روابط خارجی: (نفوذپذیری- تصمیم پذیری)، پژوهشنامه علوم سیاسی، 3(2)، 95- 69.
ساروی، مصطفی (1397)، نقش فضای مجازی در چارچوب­سازی برای رأی دهندگان: مطالعه انتخابات مجلس دهم در تهران، مطالعات رسانه­های نوین، 5(19)، 226- 191.
سمیعی اصفهانی، علیرضا؛ خدابخشی، هومان (1399)، مجلس نهم و دهم و دیپلماسی هسته­ای ایران؛ با تأکید بر برجام، پژوهش­های راهبردی سیاست، 9(34)، 207- 175.
سیف­زاده، سیدحسین (1385)، اصول روابط بین­الملل(ا لف و ب)، تهران: میزان.
عباسی، ابراهیم؛ صالحی، سیدجواد؛ حسن­وند، مظفر (1395)، دیپلماسی هسته­ای ایران در دوره­های خاتمی، احمدی­نژاد و روحانی(2105- 1997)، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، 7(1)، 151- 117.
فتحی، محمد؛ کوهی­اصفهانی، کاظم (1397)،  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
فقیهی، ابوالحسن؛ ذاکری، محمد؛ اسدی، اسماعیل (1393)، ارزیابی عملکرد مجالس شورای اسلامی در نظام جمهوری اسلامی ایران(مورد مطالعه: مجلس سوم تا هشتم)، راهبرد، 23(72)، 207- 181.
فوزی، یحیی؛ زارعی، علی (1396)، تحلیل بافت سیاسی، اجتماعی و تخصصی نمایندگان مجلس شورای اسلامی؛ ادوار ششم تا دهم، جستارهای سیاسی معاصر، 8(26)، 108- 83.
قربانپور، علی (1403)، مطالعه فصل مشترک صلاحیت های مجلس شورای اسلامی و شورای عالی امنیت ملی در موضوع برجام، پژوهش های حقوقی، 23(58)، 215- 185.
ملکی، عباس (1382)، فرایند تصمیم­گیری در سیاست خارجی ایران، راهبرد، 11(1)، 109- 81.
وب­سایت ایرنا (7 اسفند 1386)، نگاهی به مصوبات مجلس هفتم در حوزه سیاست خارجی، بازیابی شده در: https://www.irna.ir/news/4933608/
وب­سایت ایرنا (1400)، تذکراتی که رهبر معظم انقلاب در مورد برجام داده بودند، بازیابی شده در تاریخ 28 بهمن 1400، بازیابی شده در: https://www.irna.ir/news/84653725
وب­سایت ایسنا (18 مهر 1401)، نامه 39 نماینده مجلس به شورای عالی امنیت ملی درباره تجدید نظر در دکترین دفاعی، بازیابی شده در: https://www.isna.ir/news/1403071813914/
وب­سایت تسنیم (26 اسفند 1397)، لاریجانی: دولت آمریکا یک دولت بی­مسئولیت است/ مذاکره­ای با آمریکا نداریم، بازیابی شده در: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/12/26
وب­سایت خبرآنلاین (11 آذر 1387)، مجلس هشتم بلد است از حق خود دفاع کند، بازیابی شده در: https://www.khabaronline.ir/news/596/
وب­سایت خبرآنلاین (11 آذر 1387)، نامه هسته­ای 39 نماینده مجلس به شورای عالی امنیت ملی/ درخواست آنان چه بود؟،  بازیابی شده در: https://www.khabaronline.ir/news/1968653
وب­سایت خبری دانشجو (19 فروردین 1391)، بازخوانی روند فعالیت هسته­ای ایران در مجلس ششم، بازیابی شده در: https://snn.ir/fa/news/179391/
وب­سایت فارس­نیوز (9 تیر 1400)، 11 کارت زرد مجلس یازدهم به دولت روحانی، بازیابی شده در: https://www.farsnews.ir/news/14000307000050/
وب­سایت مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی (31 اردیبهشت 1399)، قانون مقابله با اقدامات خصمانه رژیم صهیونیستی علیه صلح و امنیت، بازیابی شده در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1538392
وب­سایت مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی (18 مهر 1401)، طرح توسعه بهره­برداری صلح آمیز از فناوری هسته­ای ایران، بازیابی شده در: https://rc.majlis.ir/fa/legal_draft/show/1816733
وب­سایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کل رسانه­های خارجی، آلیسون، گراهام (1394). ارزیابی توافق هسته­ای با ایران: پنج درس بزرگ تاریخ، ترجمه مهتاب نورمحمدی، بازیابی شده در: https://foreignmedia.farhang.gov.ir/fa/article/6796/
Ahmed Al-Shboul, H. & Al-Rawashdeh, M, S. (2013). Iran’s Foreign Policy and the Balance of Power in the Region, ournal of Politics and Law, 6(6), 1913-9047. DOI: 10.5539/jpl.v6n4p200.
Allison, G. T. (1969). Conceptual Models and the Cuban Missile Crisis. The American Political Science Review, 63 (3), 689-718.
Allison, G. T. (1997). Conceptual Models and the Cuban Missile Crises; The American Political Science Hedley Bull, The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics (2nd edition), London: Macmillan Press.
Bayar, E (2022). Theory and Research in Social, Human and Administrative Sciences. Chapter 14, Turkce; Seruven kitap.
Clarke, M. (2013). Iran as a ‘pariah’ nuclear aspirant, Australian Journal of International Affairs, 67(4), 491-510. DOI: 10.1080/10357718.2013.806026
Deflem, M. (2023). The Cancer of the Law in the Islamic Republic of Iran: Reflections on the Iranian Anti-Israel Law of 2020. In book: Combining the Legal and the Social in Sociology of Law: An Homage to Reza Banakar, 319- 329. DOI: 10.5040/9781509959419.ch-024.
Hadzikadunic, E. (2014). Understanding Iranian Foreign Policy- The Case of Iranian Nuclear Program, Epiphany Journal of Transdisciplinary Studies, 7(2), 7- 16. DOI: http://dx.doi.org/10.21533/epiphany.v7i2.105
IAEA Resolution GOV/2005/77 of the Board of Governors, September 24 2005, "Implementation of the NPT Safeguards Agreement in the Islamic Republic of Iran". Retrieved from: www.iaea.org (accessed 2007-4-19)
Joyner, D. (2016). Iran’s Nuclear Program and International Law: Fro Confrontation to Accord. Oxford and New York, NY: Oxford University Press.
Lenze, P. E & tagma, H. (2020). Understanding and Explaining the Iranian Nuclear ‘Crisis’ Theoretical Approaches. Lexington Booksn, Inc, 4501 Forbes Boulevard, Suite 200, Lanham, Maryland 20706.
Macdonald, Paul K. (2018), America First? Explaining Continuity and Change in Trump's Foreign Policy, Political Science Quarterly, 133(3), 401- 434. Doi: https://doi.org/10.1002/polq.12804.
Ogunnoiki, A & Adeyemi, A. (2021). United States Foreig Policy on Iran’s Nuclear Programme: From Bush to Trump Administration. African Journal of Social Sciences and Humanities Research ISSN: 2689-5129, 4(1), 103-121.
Osiewicz, P. (2014).  The Iranian Foreign Policyin the Persian Gulf Region under the Rule of President Hassan Rouhani: Continuity of change, Przegląd Strategiczny, 7(0), 249–262. DOI: 10.14746/ps.2014.1.19.
Rashid, M., Kinjo, A., Islam, M. R., Tariquzzaman, M., Nagata, T., Tamaki, S. (2009). Modeling and Analysis of Iran’s Nuclear Conflict, IJCSNS International Journal of Computer Science and Network Security, 9(11), 31- 38.
Yazdani, E. (2019). Confrontation between America and the Islamic Republic of Iran. Sociology Study, 9(4), 177-187. Doi: 10.17265/2159-5526/2019.04.005