سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی در دولتهای متکی بر اقتصاد رانتی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده
سرمایه اجتماعی که با مفاهیمی چون اعتماد و همکاری بین اعضای جامعه از آن یاد می شود، چه رابطه ای با توسعه اجتماعی در دولت های رانتی دارد. در دولتهای متکی بر اقتصاد رانتی که حصول درآمدها در آنها غالبا از طریق رانت یا فرصت انحصاری حاصل از تسلط بر منابع درآمدی حاصل از استخراج، تولید و فروش مواد یا محصولات پدید آمده است، زمینه برای استقلال مالی دولتها از جامعه و ظهور نوعی اقتصاد دولتی و شبه دولتی فراهم می گردد. در چنین شراطی زمینه اعتماد متقابل و همکاری سالم، شفاف و رقابتی در جامعه تضعیف می گردد و دولتها نیز به دلیل احساس بی نیازی از پاسخگویی در قبال جامعه به تضعیف و تخریب هر چه بیشتر سرمایه اجتماعی می پردازند. پیامد این وضعیت، عقب ماندگی در توسعه اجتماعی یا شکل گیری توسعه اجتماعی نامتوازن است که در قالب آن با وجود حصول به برخی شاخصهای کمی توسعه اجتماعی، شاخصهای کیفی عمیقا رشد نیافته و بحران زده باقی می مانند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی روند تخریب سرمایه اجتماعی در دولتهای مبتنی بر اقتصاد رانتی و ارتباط آن باتوسعه نیافتگی اجتماعی یا شکل گیری توسعه اجتماعی نامتوازن را بررسی خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Social Capital and Social Development in the States Relying on Rent Economy

نویسندگان English

Faramarz Taghilou 1
Ali Bahrami 2
1 Faculty Member, University of Tabriz
2 PhD student at Humanities Research Institute
چکیده English

What is the relationship between social capital, which is referred to with concepts such as trust and cooperation between community members, and social development in rentier states? In the states that rely on the rent economy, where income is often obtained through an exclusive opportunity of dominating the income sources, the financial independence of the states from society shapes a kind of state and quasi-state economy. The result is that, due to the weakening of the society and its dependence on the decisions of the state and its corrupt bureaucracy, the mutual trust, transparency and competitive cooperation in the society is weakened. Hence, rent states feel no need to be accountable to society, weaken and destroy social capital as much as possible. The final result will be nothing but backwardness in social development indicators or unbalanced social development. The final consequence of this situation is that despite some quantitative indicators of social development, qualitative indicators remain deeply underdeveloped. This research will investigate the process of destruction of social capital in the states based on rent economy and its relationship with the development of social inequality or the formation of unbalanced social development with a descriptive and analytical method.

کلیدواژه‌ها English

  • Social
  • Capital
  • State
  • Rent
  • Development
ازغندی، علیرضا(1385). درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران، تهران: نشر قومس.
امام جمعه زاده، سید جواد؛ معصومی، سید داود(1389). رانتریسم و تاثیر آن بر رابطه دولت و احزاب در ایران، جستارهای سیاسی معاصر، 1(1)، 33-49.
آزاد ارمکی، تقی؛ مبارکی، مهدی؛ شهبازی؛ زهره(1391). بررسی و شناسایی شاخص‌های کاربردی توسعه اجتماعی، مطالعات توسعه اجتماعی –فرهنگی، 1(1)، 7-30.
بوزان، باری(1387). مردم، دولتها و هراس، ترجمه مجتبی عطار زاده، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بهشتی، محمدباقر؛ نصرالهی وسطی، لیلا(1395). تحلیل پویای نقش سرمایه اجتماعی در فرایند توسعه، علوم اجتماعی، 23(72)، 1-31.
بهشتی، محمدباقر(1389). توسعه اقتصادی ایران، چاپ دوم، تبریز: دانشگاه تبریز.
پانتام، رابرت(1379). دمکراسی و سنت های مدنی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: روزنامه سلام.
پیران، پرویز(1384). جهانی سازی و توسعه اجتماعی، مجموعه مقالات توسعه اجتماعی، تهران: انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.
تقی لو، فرامرز(1385). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با امنیت اجتماعی، مطالعات راهبردی، 9(2)، 258-239.
چلپی، مسعود(1385). جامعه شناسی نظم، تهران: نشرنی.
حاجی یوسفی، امیرمحمد(1376). رانت، دولت رانتریسم: یک بررسی مفهومی، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره 135-136.
حاجی یوسفی، امیرمحمد(1388). دولت، نفت و توسعه اقتصادی ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حیدری، علیرضا(1395). سیاست گذاری سرمایه انسانی در ایران، تهران: نشر آگاه.
دارابی، علی(1395). راهبرد رسانه در توسعه یا گسترش سرمایه اجتماعی، راهبرد، 25(81)، 206 -177.
رهبری، مهدی(1379). اقتصاد و انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
سوری، علی؛ مهرگان، نادر(1386). نقش سرمایه اجتماعی در تشکیل سرمایه انسانی، پژوهشنامه بازرگانی، 11(42)، 207-219.
شکاری، عبدالقیوم(1379). دولت تحصیلدار و انقلاب اسلامی ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته روابط بین الملل، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی.
شمعدانی حق، علی(1381). ابعاد روش شناختی توسعه اجتماعی، اولین همایش توسعه اجتماعی در دفتر امور اجتماعی وزارت کشور، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
عبدالهی، محمد(1380). توسعه اجتماعی از دیدگاه جامعه شناسی امروزی، اولین همایش توسعه اجتماعی در دفتر امور اجتماعی وزارت کشور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فاضلی، محمد؛ فتاحی، سجاد؛ زنجان رفیعی، سیده نسترن(1392). توسعه اجتماعی، شاخصها و جایگاه ایران، مطالعات توسعه اجتماعی، 2(1)، 159-182
فوکویاما، فرانسیس(1379). پایان نظم: سرمایه اجتماعی و حفظ آن، ترجمه غلامعباس توسلی، تهران: جامعه ایرانیان.
فیروزآبادی، احمد؛ نصرالهی وسطی، لیلا(1393). بررسی رابطه میان اعتماد اجتماعی و روحیه کارآفرینی زنان روستایی، پژوهشهای روستایی، 5(1)، 25-44.
قالیباف، محمدباقر؛ پورموسوی، سیدموسی؛ امیدی آوج، مریم(1390). درآمدهای نفتی و توزیع فضایی قدرت سیاسی در ایران، بین المللی ژئوپلیتیک، 7(22)، 37-70.
کاتوزیان، محمدعلی(1368). اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، انتشارات پاپیروس.
کریستال، جیل(1387). نفت و سیاست در خلیج فارس، ترجمه ناهید سلامی و شاپور جورکش، تهران: موسسه تاریخ معاصر ایران.
کلمن، جیمز(1377). بنیاد نظریه اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
مومنی، فرشاد(1381). نسبت توسعه اجتماعی با عدالت اجتماعی، اولین همایش توسعه اجتماعی در دفتر امور اجتماعی وزارت کشور، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
میرترابی، سعید(1387). مسائل نفت ایران، تهران: نشر قومس.
نصرتی، حجت ا...(1385). ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی، تهران: مدیریت فرهنگی.
نصری، قدیر(1379). دولت رانتیر و پروژه تامین امنیت ملی، مطالعات راهبردی، 2(7و8)، 100-79.
نظری، محسن(1377). مشخصه‌های تحول بازار نیروی کار در چهار دهه اخیر، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 13(137-138)، 158-171.
Arab oil: Impact on the Arab Countries and Global Implications, New York: Praeger
Entelis, John(1978), "Oil Wealth and the Prospects for Democratization in the Arabian  Peninsula: The Case of Saudi Arabia," in Naiem A. Sherbing and Mark A. Tessler, eds. ,
Gowdy, J. M.(1994), The Social Context of Natural Capital: The Social Limits to Sustainable Development, International Journal of Social Economics, vol. 21 no. 8 pp. 43-55
Shafia, M. A. and Shafia, S.(2012), A study of the relationship between Sustainable social development and social capital (case study: residents of seminar noun), Journal of Allpied Sociology, vol. 23, no. 2, pp.139-164.