مطالعه رفتار انتخاباتی اقوام ایرانی و عوامل موثر بر آن: فراتحلیل پژوهش‌ها(1401-1388)

دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 29
تابستان 1403
صفحه 163-198

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ و جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استادیار مطالعات منطقه ای، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

3 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

4 دانشجوی کارشناسی جامعه‌شناسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
انتخابات یکی از مؤلفه‌های عینی مشارکت سیاسی و نشان‌دهنده میزان مشروعیت نظام سیاسی است که در ایران از 1357 به بعد با برگزاری دوره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری، مجلس خبرگان، شورای اسلامی شهر - روستا و مجلس شورای اسلامی، نمایان شده است. هدف اصلی پژوهش فعلی، فهم الگوی رفتار انتخاباتی ایرانیان به روش فراتحلیل است. روش تحقیق از نوع فرا تحلیل کمی (cma2) دربازه زمانی 1388-1401 به روش تعمدی-غیراحتمالی با حجم نمونه 45 تحقیق پیمایشی علمی- پژوهشی (انتشاریافته در نورمگز، علم نت، مگ‌ایران و پایگاه جهاد دانشگاهی و علوم انسانی) است. نتایج نشان می‌دهد که عوامل سرمایه اجتماعی (0.299)؛ سیاسی (0.281)؛ رسانه‌ای (0.279)؛ قومی (0.202) اثری متوسط و متغیرهای عوامل عدالت (0.198)؛ اقتصادی (0.188)؛ الگوی مرجع (0.167)؛ جمعیتی (0.153)؛ شغلی (0.133) و فرهنگی (0.120) اثری کم بر رفتارهای انتخاباتی داشته است. مقدار اثر مناطق کم توسعه در رفتار انتخاباتی برابر با 38 درصد است. با بهبود سطح توسعه استان‌ها؛ میزان تمایل انتخاباتی نیز کاهش می‌یابد؛ دلیل این واقعیت بافته همگن، منسجم، روابط خویشاوندی قوی در مناطق کم توسعه و کاهش پیوندهای جمعی سنتی در مناطق توسعه‌یافته است که در اثر تحرک اجتماعی و مهاجرت و قرار گرفتن در کلان‌شهر و مناطق غریبه اجتماعی این تمایل کاسته شده است. میزان تمایل به مشارکت در انتخابات شورای اسلامی روستا با مقدار 48 درصد و مجلس شورای اسلامی با مقدار 42 از همه بیشتر است. دلایل این امر به حضور نظام طایفه‌ای، قومی و بافت خویشاوندی در ترغیب به مشارکت انتخاباتی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The study of electoral of Iranian ethnic groups and its influencing factors: Meta-analysis of researches(2009-2022)

نویسندگان English

Taha Ahsayeri 1
Ayoub Menati 2
Tahereh Jahanparvar 3
Faezeh Raghami 4
1 Assistant Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil; Iran,
2 Assistant Professor of Regional Studies, Faculty of Literature and Humanities, Ilam University, Ilam, Iran
3 PhD Student in Cultural Sociology, Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Islamic Azad University, Tehran Markazi,Tehran, Iran. E-mail
4 BA Student of Sociology at University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

The main goal of the current research is to understand the electoral behavior pattern of Iranians through meta-analysis. The research method is quantitative meta-analysis, using a deliberate-non-probability method with a sample size of 45 scientific-research surveys (published in Nurmagz, Alamnet, MegIran and SID and Humanities database). The results show that social capital factors (0.299); political (0.281); Media (0.279); Ethnicity (0.202) has a moderate effect and variables of justice factors (0.198); economic (0.188); reference pattern (0.167); demographic (0.153); Occupation (0.133) and culture (0.120) had a low effect on electoral behavior. The effect of less developed regions on electoral behavior is equal to 38 percent. By improving the development level of the provinces; The degree of electoral desire also decreases; The reason for this fact is the homogeneous, cohesive fabric, strong kinship relationships in underdeveloped areas and the reduction of traditional collective bonds in developed areas, which has been reduced by social mobility and migration and being in the metropolis and socially alien areas. The willingness to participate in the elections of the Islamic Council of the village with a value of 48 percent and the Islamic Council with a value of 42 percent is the highest.

کلیدواژه‌ها English

  • electoral behavior"
  • ethnic identity"
  • tribal identity"
  • political capital"
  • "
  • political participation"
ابراهیم‌آبادی، غلامرضا و رضایی، حسن(1393)، انتخابات و سرمایه اجتماعی در ایران (مطالعه موردی: یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری)، مطالعات انتخابات، 3(9)، 107- 81.
ابراهیمی، ابوالقاسم؛ علوی، سید مسلم؛ نجفی سیاهرودی، مهدی و مسیبی، علیرضا(1394). شناسایی و طبقه‌بندی عوامل مؤثر بر انتخابات ریاست جمهوری 1392، پژوهشنامه علوم سیاسی، 11(1)، 37 – 7.
احمدی، یعقوب(1389). رویکردهای قومی و گونه شناسی فرهنگ انتخاباتی (مطالعه مـوردی: شـهر سنندج)، تحقیقات فرهنگی، 4(4)، 229-256.
اخضریان کاشانی، محمدرضا و جعفرپور، رشید(1400). جریان شناسی انتخابات ریاست جمهوری 1400، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(3)، 101- 74.
اسلامی، سعید و صائبی، غلامرضا(1394). بررسی رفتار انتخاباتی زنان در ایران‌شهر رشت سال‌های 1388 و 1392، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3(3)، 499-477.
آشتیانی، عبدالله؛ رادفر، مجید و حیدرآبادی، ابوالقاسم(1400). بررسی تأثیر احساس عدالت اجتماعی در میزان مشارکت انتخاباتی استان مازندران، سال 1298، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 13(4)، 117- 105.
اطاعت، محمدجواد(1383). نظارت بر انتخابات و شورای نگهبان، حقوق اساسی، دوره 1، شماره 2.
اکبری، حسین و فخاری، روح‌اله(1396). نقش قومیت در رفتار انتخاباتی اجتماعات چند قومیتی شهرستان بجنورد، جامعه‌شناسی کاربردی، 28(2)، 90- 71.
امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد؛ رهبرقاضی، محمودرضا و برزگر قاضی، کمال(1392). بررسی رابطه میان دین‌داری و رفتار انتخاباتی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه تبریز)، مطالعه قدرت نرم، 3(8)، 44- 27.
امانی، محمدرضا(1394). نقش همدلی اقوام ایرانی در مشارکت سیاسی (مطالعه موردی: انتخابات ریاست جمهوری یازدهم)، هشتمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران همدلی اقوام ایرانی انسجام و اقتدار ملی.
امیری‌فر، الهام؛ چیت‌ساز، محمدعلی و محمدی، اصغر(1399). بررسی ارتباط بین سلامت اجتماعی و رفتار انتخاباتی (زنان شهر اهواز)، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3(10)، 582-604
امینی، سعیده(1394). بررسی جغرافیای الگوی رأی‌دهی در ایران (با تأکید بر انتخابات دوره هفتم تا یازدهم ریاست جمهوری)، راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4(17)، 159-179.
امینی، سلام(1398). عوامل اجتماعی مؤثر بر میزان مشارکت سیاسی مردم استان ایلام در مجلس شورای اسلامی (با تأکید بر پنج دوره اخیر سال‌های 1378 تا 1394)، پایان نامه دکتری تخصصی در رشته جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.
امینی؛ آرمین و رحمانی، عبدالله(1395). بررسی تطبیقی رفتار سیاسی در دوره نهم و دهم انتخابات مجلس شورای اسلامی شهر قزوین، مطالعات منافع ملی، 1(4)، 23-60
ایدر، نبی‌اله؛ حسابی، احمدعلی و میر جمشیدیان، علی(1400). بررسی رفتار انتخاباتی با تأکید بر نظام فرهنگی و زیستی الگوی پارسونز (موردمطالعه استان ایلام)، سپهر سیاست، 3(10)، 663-685.
باقری دولت‌آبادی، علی؛ اکبری، فرزاد و باقری‌نژاد، سیداصغر(1397). بررسی تأثیر فرهنگ عشیره‌ای – طایفه‌ای بر رفتار انتخاباتی روستائیان حوزه دنا، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، 3(3)، 66- 27.
بایی‌لاشکی، مریم و پیشگاهی‌فرد، زهرا(1388). تحلیل رفتار انتخاباتی ایرانیان (موردمطالعه حوزه انتخابیه نوشهر و چالوس در انتخابات دوره 8 مجلس شورای اسلامی)، جغرافیای انسانی، 1(3)، 93-112.
بهنام‌پور، محسن و جوانمرد، کمال(1396). بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر میزان مشارکت سیاسی دانشجویان در انتخابات دوره دهم مجلس شورای اسلامی (موردمطالعه دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان)، پژوهش اجتماعی، 9(35)، 111-87.
بودن، ریمون و بوریکو، فرانسوا(1385). فرهنگ جامعه‌شناسی انتقادی، ترجمه: عبدالحسین نیک گهر، تهران: فرهنگ معاصر.
پالیزبان، محسن(1390). بررسی میزان تمایل به مشارکت سیاسی دانشجویان و عوامل مؤثر بر آن، سیاست، 41(2)، 49-33.
 پیشگاهی­فرد ، زهرا؛ امیری، علی و انصاری‌زاده، سلمان(1394). تحلیل مشارکت انتخاباتی مردم استان لرستان در انتخابات ریاست جمهوری، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، 9(27)، 19-34.
جعفری‌نژاد، مسعود؛ بابانسب، حیدر و ربیعی، شهریار(1390). تحلیل رفتار انتخاباتی (مطالعه موردی دهمین دوره ریاست جمهوری حوزه انتخابیه هریس)، تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 2(7)، 208- 159.
حافظ‌نیا، محمدرضا(1392). جغرافیایی انتخاباتی ایران، تهران: سمت.
حسین‌پور، محمود(1395). تحلیل رفتار انتخاباتی دوره دهم مجلس شورای اسلامی حوزه انتخابیه شهرستان‌های رفسنجان و انار، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران غرب.
حیدرآبادی،  ابوالقاسم و  صالح­آبادی،  ابراهیم(1399). دین داری و مشارکت انتخاباتی در ایران (مطالعه موردی انتخابات ریاست جمهوری سال‌های (1380 تا 1396)، دین و ارتباطات، 27(1)، 229-266.
حیدری، نصرالله؛ طاهری، ابوالقاسم؛ ازغندی، رحیم و ساعی، احمد(1396). تأثیر عوامل اقتصادی بر رفتار انتخاباتی رأی‌دهندگان در انتخابات مجلس شورای اسلامی (ایلام)، علوم سیاسی، 13(38)، 208 – 195.
خاکی، شیلان؛ علمی محمدی، سودابه و علی محمدی، مهدی(1393). پدیدارشناسی مشارکت انتخاباتی مردم، مطالعات انتخابات، 3(9)، 54- 32.
خالقی، عقیل؛ کریم‌زاده، حسین و خداپناه، کیومرث(1401). تحلیل رفتار جامعه روستایی در قلمرو جغرافیای انتخابات (شهرستان ورزقان)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22(64)، 162 – 139.
خداوردی، علی(۱۳۸۴). مشارکت عمومی و همبستگی ملی، تهران: عقیدتی- سیاسی.
دارابی، علی(۱۳۸۸). رفتار انتخابی در ایران، الگوها و نظریه‌ها، تهران: انتشارات سروش.
دهقانی، حمید(1398). تبیین رفتار انتخاباتی شهروندان اصفهانی با تأکید بر مدل کلمبیا و میشیگان (یک مطالعه موردی)، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 9(33)، 190-171.
رسولی قهرودی، مهدی؛ علوی‌تبار، علیرضا و زابلی، ساحل(1398). تأثیر تبلیغات سیاسی منفی بر رفتار رأی‌دهی و مشارکت انتخاباتی (مطالعه موردی: دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در تهران)، دانش سیاسی، 15(2)، 464 – 433.
رضادوست، کریم؛ حسین‌زاده، علی حسین و عابدزاده، حمید(1388). بررسی عوامل مؤثر در مشارکت اجتماعی شهروندان، جامعه شهری ایلام، جامعه‌شناسی کاربردی، 20(3)، 110 – 97.
 سادات کشاورز،  زهرا؛   ربانی خوراسگانی،  علی و  یزدخواستی،  بهجت(1393). نقش رسانه ملی در رفتار انتخاباتی شهروندان شهر اصفهان، پژوهش‌های ارتباطی، 21(79)، 9-31.
سلیمانی، سوگند؛ طاهری، ابوالقاسم؛ ازغندی، علیرضا و ساعی، احمد(1399). بررسی تطبیقی تأثیر الگوهای جامعه‌شناسی سیاسی و اقتصاد سیاسی بر رفتار انتخاباتی اقوام ایرانی، پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 11(45)، 69 – 55.
سیاری، سروش وکیل‌زاده، حسن(1401). تأثیر برند جریان‌های سیاسی ایران بر انتخابات رأی‌دهندگان (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه تهران)، دانش سیاسی، 10(1)، 125-150
شاه علی، تامدرضا؛ اسدی، مهدی و آقابابایی، مهدی(1400). عوامل مؤثر بر رفتار انتخاباتی رأی‌دهندگان در انتخابات ریاست جمهوری سال 1400 (شهروندان منطقه 8 شهر تهران)، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(1)، 103 – 74.
شهرام‌نیا، امیر مسعود؛ میلانی، جمیل و کرمی‌راد، جواد(1395). عوامل مؤثر بر رفتار انتخاباتی انتخابات دهم ریاست جمهوری (بخش جلگه اصفهان)، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 5(19)، 102 – 75.
شیخ‌زاده، حسین(1400). عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت مردم تهران در انتخابات دوره مجلس شورای اسلامی، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(16)، 75 – 54.
صالح‌آبادی، ابراهیم؛ قربانی، علیرضا و سلیمی امان آباد، طاهره(1401). بررسی عوامل موثر بر رفتار انتخاباتی در انتخابات ریاست جمهوری شهر شیروان، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(12)، 719-703
صیدالی، محسن و قره‌خانی، کاظم(1393). بررسی جغرافیایی انتخابات ریاست جمهوری در یاران (استان تهران)، مطالعات انتخابات، 3(9)، 144-109.
عالم، عبدالرحمان(1392). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
عبدالله، عبدالمطلب(1388). سیری در نظریه‌های رفتار رأی‌دهی، رهیافت انقلاب اسلامی، 2(8)، 87-104.
عبداللهی‌نژاد، علیرضا؛ قاسمی‌نژاد، ابوذر و صادقی، جواد(1395). رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی در انتخابات رابطه استفاده از فیس‌بوک، تلگرام و اینستاگرام و مشارکت سیاسی دانشجویان در انتخابات 7 اسفند 1393، مطالعات رسانه‌های نوین، 2(5)، 75 – 33.
علی محمدی، محبوبه(1392). نقش رسانه ملی در مشارکت سیاسی دوره یازدهم ریاست جمهوری، مطالعات انتخابات، 3(6)، 142 – 121.
عنایتی شبکلایی، علی(1392). بررسی نظری و عملکردی عوامل سیاسی و رسانه‌ای مؤثر بر مشارکت مردم در انتخابات یازدهمین دوره ریاست جمهوری، مطالعات انتخابات، 2(6)، 120- 99.
قجری، حسینعلی(1400). تحلیل جامعه‌شناختی معیارهای مردم شهر بروجن برای انتخاب کاندیداهای مجلس شورای اسلامی، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(4)، 104 – 78.
قجری، حسینعلی؛ آذین، احمد و ظفری، حیدر(1390). عوامل مؤثر بر الگوی رأی‌دهی مردم شهرستان اردل در انتخابات مجلس شورای اسلامی، تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 2(6)، 173- 135.
قنایی، فاطمه و قیصری، نورالله(1396). مشارکت سیاسی و رفتار انتخاباتی (ترجیحات رأی‌دهی) مردم از دیدگاه حضرت امام خمینی (ره)، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 7(22)، 99-121
قیطاسی، اسدالله(1396). تجزیه و تحلیل جامعه‌شناختی سیاسی رفتار انتخاباتی با تأکید بر انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم (مطالعه موردی شهر الشتر)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی (ره)، دانشکده علوم انسانی.
کاویانی‌راد، مراد(1392). جغرافیای انتخابـات، بـا تأکیـد بـر انتخابـات ریاسـت جمهـوری، تهـران: دانشگاه خوارزمی.
کریمی مله، علی و تبارسوته، محمد سلمان(1398). جامعه‌شناسی سیاسی رفتار انتخاباتی استان کردستان (دوره اول تا دوازدهم)، مسائل اجتماعی ایران، 8(1)، 130-150.
کواکبیان، مصطفی(1387). موانع مردم‌سالاری در ایران، تهران: موسسه فرهنگی پازینه.
 گلی،  علی  و مهکویی،  حجت(1393). الگوی فضایی مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری(مطالعه موردی : دوره یازدهم ریاست جمهوری)، ژئوپولیتیک، 10(34)، 189-213.
لازارسفیلد، پل فیلیکس؛ بلسون، برنارد و گود، هاتسل(۱۳۸۲). انتخاب مردم: چگونه مردم در انتخابات ریاست جمهوری تصمیم می‌گیرند، ترجمه محمدرضا رستمی، تهران: تبلور.
 اللهویردی­زاده، رضا؛ ناییجی، مهیار و  عنایتی شبکلایی، علی(1398). رفتار انتخاباتی اقوام در انتخابات دوره یازدهم ریاست جمهوری ایران (موردمطالعه: اقوام بلوچ و ترکمن)، پژوهش‌های ارتباطی، 26(99)، 11-29
ماسالی، مامادو(1398). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت و رفتار انتخاباتی رأی‌دهندگان در انتخابات ریاست جمهوری سنگال(دوره‌های هشتم تا دهم)، علوم اجتماعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی.
محمدی کاکرودی، نسیم؛ مهکوئی، حجت و زین العابدین عموقین، یوسف(1399). تحلیل تأثیر شبکه‌های مجازی بر رفتار انتخاباتی رأی‌دهندگان ریاست جمهوری در استان گیلان (مطالعه موردی دوره‌های 10، 11 و 12 سال‌های 88 تا 96)، پژوهش‌های سیاسی – بین‌المللی، 3(11)، 40 – 25.
محمدی‌فر، نجات؛ یوسفی جویباری، محمد؛ سوری، حسین و محمدی، منصور(1391). بررسی عوامل اجتماعی – اقتصادی مؤثر بر رفتار انتخاباتی ریاست جمهوری نهم و دهم شهر کرمانشاه، دانش سیاسی و بین‌الملل، 2(5)، 136- 115.
معصومی، مجید و محبان، محمدجواد(1393). مطبوعات محلی و مشارکت سیاسی مردم در انتخابات یازدهم دوره ریاست جمهوری شهر کرمان، دانش سیاسی، 10(2)، 198 – 175.
موسوی، سید یعقوب و قربانپور گنجی، سیدیاسر(1398). تبیین جامعه‌شناختی رفتار انتخاباتی شهروندان استان مازندران در انتخابات ریاست جمهوری، مطالعات اجتماعی ایران، 13(3)، 132 – 110.
نائیجی کیاکلا، مختار؛ الهویردی‌زاده، رضا و عنایتی، علی(1393). بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر رفتار انتخاباتی (قوم ترکمن)، مطالعات انتخابات، 3(8)، 104- 77.
نصیری، اسماعیل؛ کماسی، حسین و احمدی، علی(1393). تحلیل رفتار انتخاباتی شهروندان در انتخابات شورای اسلامی شهر (مطالعه موردی: شهر سنقر)، مطالعات مدیریت شهری، 6(20)، 53 – 46.
نقیب‌زاده، احمد(1382). تأثیر دانش و نگرش سیاسی بر رفتار سیاسی (مورد ایران)، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 59، 295 – 273.
نیکفر، جاسب و اکبری، سارا(1394). بررسی رفتار انتخاباتی شهروندان شهر نورآباد نهمین دوره مجلس شورای اسلامی، مدیریت شهری، 14(40)، 349 – 327.
نیک‌فر، جاسب و جابری‌پور، ثمانه(1396). فروپاشی خرده گفتمان عشیره‌ای و رفتار انتخاباتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی بویر احمد، دوره 9، جامعه‌شناسی کاربردی، 30(74)، 84 – 65.
هاشمی، سیدضیاء؛ فولادیان، مجید و فاطمی امین، زینب(1388). بررسی عوامل اجتماعی و روانی مؤثر بر مشارکت سیاسی مردم شهر تهران، پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(1)، 227-119.
وزارت کشور(1395). گزارش تحلیلی مشارکت انتخاباتی استان‌ها، تهران: دفتر تحقیقات و مطالعات سیاسی.