فصلنامه علمی راهبرد سیاسی

تبیین علل و زمینه‌های شکل‌گیری جنبش اصلاحات بر پایه نظریه ساختار فرصت‌ سیاسی

دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 29
تابستان 1403
صفحه 211-235
فصلنامه علمی راهبرد سیاسی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان

علیرضا سمیعی اصفهانی 1
زهرا جلالی کیا 2
جمشید خلقی 3

1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

3 دکتری علوم سیاسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

چکیده
هدف اصلی پژوهش پیش‌رو، بررسی علل و زمینه‌های شکل‌گیری گفتمان اصلاحات و جنبش دوم خرداد 1376 به عنوان یکی از کلان جنبش‌های تاثیرگذار بر ساختار جامعه ایران پس از انقلاب اسلامی است. پرسش اصلی پژوهش این است که؛ «فرصت‌های سیاسی سالهای پایانی دهه 1360 و سالهای آغازین دهه 1370، چه تأثیری بر شکل‌گیری جنبش دوم خرداد 1376 گذاشته‌اند؟» در پاسخ به این پرسش تلاش می‌گردد با بهره‌گیری از مولفه‌های مفهومی رویکرد نظری جنبش‌های اجتماعی بویژه نظریات کسانی چون مک آدام، سیدنی تارو و چارلز تیلی، فرضیه پژوهش مورد آزمون قرار گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فرصت‌های سیاسی همچون؛ فضای نسبتا باز سیاسی دهه 70، وجود سازوکارهای قانونی مشارکت سیاسی و دسترسی به سیستم، مرزبندی‌های سیاسی جدید میان نخبگان، شکنندگی اتحادهای سیاسی (صف‌بندی‌های سیاسی جدید) و همچنین متغیر خارجی (فرایند جهانی‌شدن و شرایط نظام بین‌الملل) نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و پیروزی جنبش دوم خرداد 1376 داشته است». روش پژوهش، کیفی از نوع تبیین علی و ابزار تحلیل و تبیین موضوع، نظریه «ساختار فرصت‌های سیاسی» است. روش جمع‌آوری داده‌ها نیز، مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از منابع اینترنتی است.

کلیدواژه‌ها

فرصت‌های سیاسی
جبش اصلاحات
دوم خرداد
تعارض نخبگان
صف‌بندی سیاسی
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining the causes and contexts of the formation of the reform movement based on the theory of political opportunity structure

نویسندگان English

alireza samiei esfahani 1
zahra Jalalikia 2
Jamshid Kholghi 3
1 Associate Professor of Political Science Department, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 political Department of yasouj university
3 political Department of Azad university of shiraz
چکیده English

The main question of the research is "What effect did the political opportunities of the late 1980s and early 1990s have on the formation and success of the second Khordad movement of 1376/1997?" Based on this, an attempt is made to answer this question by using the conceptual components of the theoretical approach of social movements, especially the ideas of people like McAdam, Sidney Taro and Charles Tilly. The research findings show that political opportunities such as; The relatively open political space of the 70s, the existence of mechanisms for political participation and access to the system, new political demarcations among elites, the fragility of political alliances (new political alignments) and the changing role of external factors (the process of globalization and the conditions of the international system ) had a decisive role in the formation and victory of the second Khordad 1376movement". The research method is a qualitative type of causal explanation, and the tool for analyzing and explaining the issue is the theory of the structure of political opportunities. The data collection method is documentary and library study and use of internet resources

کلیدواژه‌ها English

  • social movement
  • political opportunities
  • Khordad 2th
  • elite conflict
  • political alignment
اخوان­کاظمی، بهرام(1388). علل ناکارآمدی احزاب سیاسی در ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
افضلی، رسول(1386). دولت مدرن در ایران، قم: موسسه انتشارات دانشگاه مفید.
بشیریه، حسین و قاضیان، حسین(1380). بررسی تحلیلی مفهوم شکاف­های اجتماعی، پژوهشنامه علوم انسانی، 11(30)، 39-74.
بشیریه، حسین(1381). دیباچه­ای بر جامعه­شناسی سیاسی ایران دوره جمهوری اسلامی ایران، تهران: نگاه معاصر.
بشیریه، حسین(1383). نقش نخبگان در گذار به دموکراسی، آئین، 1(1)، 5-7.
 پورسعید، فرزاد(1387). امکان و امتناع انقلاب رنگی در جامعه ایران، مطالعات راهبردی، 11(39)، 134-99.
تاجیک، محمدرضا(1379). جامعه امن در گفتمان خاتمی، تهران: نشر نی.
خلجی، عباس(1388). بنیاد نظری فروپاشی اجماع در گفتمان اصلاح طلبی، سیاست، 39(1)، 91-113.
خواجه سروی، غلامرضا(1382). رقابت سیاسی و ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
 دلاپورتا، دوناتلا و دیانی، ماریو(1383). مقدمه­ای بر بحران­های امنیتی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: کویر.
رحمانی، کامران؛ ازغندی، علیرضا؛ توسلی رکن­آبادی، مجید و زیبا کلام، صادق(1395). اجماع نظر نخبگان سیاسی و توسعه سیاسی(84-76)، پژوهش­های سیاسی و بین­المللی، 7(29)، 81-47.
رستمی، نرگس­خاتون(1379). تاثیر ساختار سیاسی بر رشد احزاب در ایران 68-76 (با تاکید بر حزب کارگزاران سازندگی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
روشن چشم، حامد؛ اصلانی، مسعود و افراسیابی، هادی(1397). فرصت­های سیاسی و تاثیر آن در وقوع بحران­های امنیتی بر پایه نظریه ساختار فرصت سیاسی مک آدام، راهبرد سیاسی، 2(6)، 1-28.
ساعی، علی؛ سرداری، علی اکبر؛ خلیلی اردکانی، محمد علی(1395). رقابت حزبی و مشارکت انتخاباتی: تحلیل ده دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران (1358-1388)، جامعه­شناسی تاریخی، 8(2)، 81-104.
سمیعی اصفهانی، علیرضا؛ انفعالی، سعیده و احمدی؛ سیروس(1393). بررسی تفاوت عوامل اقتصادی، رقابت سیاسی و مداخله بیگانگان انتخابات ریاست جمهوری 1376 و 1388، جامعه شناسی کاربردی، 25(4)، 169-182.
 سیف زاده، حسین(1388). محرومیت نسبی و چرخش رای در انتخابات دوم خرداد 1376، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 39(3)، 247-266.
شهرام نیا، امیر مسعود(1392). جهانی­شدن، دموکراسی و جنبش­های دموکراتیک در ایران، جامعه شناسی ایران، 14(3)، 52-89.
طالب، مهدی(1381). جامعه‌شناسی روستایی با تاکید بر ابعاد تغییر و توسعه در جامعه روستایی ایران، تهران: دانشگاه تهران.
طلوعی، هادی(1396). بررسی مدل توسعه در دوران ریاست جمهوری هاشمی، سیاست، 4(14)، 61-78.
 عباسی سرمدی، مهدی؛ راهبر، مهرنوش(1388). توسعه سیاسی در ایران پس از انتخابات 1376، سیاست، 29(2)، 259-280.
غفاری، مسعود(1385). نقش جنبش جوانان شهری در گذار به دمکراسی در ایران 1380-1350، علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 21(47)، 75-94.
 کدی، نیکی(1383). نتایج انقلاب ایران، تهران، نشر ققنوس.
کریمی، علی(1392). تحلیل نافرجامی قیام پانزده خرداد بر مبنای نظریه ساختار فرصت سیاسی، مطالعات تاریخی، 10(40)، 91-69.
محمدی، حمزه(1385). درآمدی بر جنبش­های اجتماعی، زریبار، 10(60)، 30-11.
مرتجی، حجت(1390). جناح­بندی­های سیاسی در ایران، تهران: نقش و نگار.
مشایخی، مهرداد(1386). به سوی دموکراسی و جمهوری در ایران، مقالاتی در جامعه­شناسی سیاسی، نشر الکترونیکی.
مصلی نژاد، عباس(1392). سیاست­گذاری ساختار قدرت در ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نیاکویی، امیر(1391). تبیین چیستی دوم خرداد با بهره­گیری از ادبیات جنبش­های اجتماعی، سیاست، 42(2)، 314-295.
وزیریان، امیر حسین(1396). بررسی مدل توسعه در دوران ریاست جمهوری هاشمی، سیاست، 4(14)، 61-78.
الیاسی، حمید(1381). ایران و عضویت در سازمان جهانی بازرگانی؛ یک بحث انتقادی، ترجمه جعفر خیرخواهان، اطلاعات سیاسی اقتصادی، 17(177-178)، 184-197.
یزدی، ابراهیم(1379). سه جمهوری، تهران: بهمن.
Mozaffari, M (1993), Change in the Iranian Political System after Khomeinis Death, Political Studies, valume 41, Issue 4 XLL.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما