واکاوی روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در راستای نظریه توازن قدرت منطقه‌ای

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسنده

دانش آموخته دکتری روابط بین‌الملل و مدرس واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
ایران و عربستان از قدرت­های مهم منطقه­ غرب آسیا محسوب می­شوند و هریک درپی افزایش نفوذ خود در این مناطق و نیز در جهان اسلام می­باشند که این خود باعث رقابتی روزافزون بین دو کشور شده است؛ رقابت میان دو کشور بر سیر روابط فی مابین تأثیر بسزایی داشته و فراز ونشیب های فراوانی را طی کرده است. درمسیر این روابط گاه این دو کشور بر سر مسائل منطقه ای، فرهنگی و مذهبی تقابل داشته­اند و گاه بر سر منافع  مشترک با هم همکاری کرده اند. این پژوهش با طرح این سؤال که روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در راستای نظریه توازن قدرت منطقه ای چگونه بوده است، به این پاسخ رسیده است که روابط این دو کشور بر تحولات و سیاست­های منطقه­ای تأثیر گذار بوده و دو کشور در طول سه دهه گذشته در اِعمال سیاست­های منطقه­ای به رقابت پرداخته­اند. در واقع روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی را باید یکی از دشوارترین عرصه­های دیپلماسی خارجی کشور در سه دهه گذشته ارزیابی کرد و روابط و کنش های کشور عربستان به عنوان یک قدرت منطقه ای در برابر جمهوری اسلامی ایران را می توان در چارچوب مربوط به رقابت­های منطقه­ای در ذیل نظریه توازن قدرت منطقه­ای مورد تحلیل و بررسی قرار دادکه چه متغیرهای تأثیرگذاری باعث ایجاد کنش­های مختلف در روابط گردیده است؛ و این متغیرهای تأثیرگذار در تغییر موازنه قوا چگونه موجب حساسیت منطقه ای شده است. این پژوهش با بهره­ گیری از اسناد و تحلیل­های مرتبط، با روش تحلیلی مورد بررسی قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia in line with the regional power balance theory

نویسنده English

Hosseinali Mehrnia
Department of Islamic Studies, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Iran and Saudi Arabia are considered important powers in the West Asian region, and each is seeking to increase its influence in these regions as well as in the Islamic world, which has caused an increasing competition between the two countries. The competition between the two countries has had a significant impact on the relationship between them and has gone through many ups and downs. In the course of these relations, sometimes these two countries have clashed over regional, cultural and religious issues, and sometimes they have cooperated on common interests. By raising the question of how the relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia have been in line with the regional balance of power theory, this research has reached the answer that the relations between these two countries have influenced regional developments and policies and the two countries During the last three decades, they have competed in the implementation of regional policies. During the last three decades, they have competed in the implementation of regional policies

کلیدواژه‌ها English

  • Iran
  • Saudi Arabia
  • theory
  • foreign
  • relations
احمدی، حمید(1386). روابط ایران و عربستان در سده بیستم، چاپ اول، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه
احمدیان، قدرت(1377). خلیج‌فارس، رژیم امنیتی یا معضل امنیتی، خاورمیانه، 6(1)، 99-120.
آرم، آرمینا(1395). ایران و عربستان، رقابت بر سر نفوذ در خاورمیانه، سیاست، 3(9)، 89- 79
آقایی، سید داود و احمدیان، حسین(1389). روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ چالش های بنیادین و امکانات پیشِ رو، سیاست، 40(3)، 1-19.
انصاری، مرتضی(1375). امنیت خلیج فارس و بحران سازی در منطقه، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 105 و 106، 30-32.
حافظ­نیا، محمدرضا و ابراهیم رومینا(1384). تحول روابط ایران و عربستان و تأثیر آن بر ژئوپلیتیک خلیج فارس، تحقیقات جغرافیایی، 20(77)، 82- 66
حافظ­نیا، محمدرضا و رومینا، ابراهیم(1386). تأثیر علایق ژئوپلیتیک ایران و عربستان در ایجاد چالش­های منطقه­ای در جنوب غرب آسیا، تحقیقات جغرافیایی، 32(2)، 20- 9
حسن خانی، سعید(1400). راهکارهای تحقق بیانیة گام دوم انقلاب اسلامی در حوزة ارتقای قدرت ‌سازی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا. راهبرد سیاسی، 5(17)، 177-208.
دوئرتی، جیمز و فالتزگراف، رابرت(1372). نظریه های متعارض در روابط بین الملل، ترجمه وحید بزرگی و علیرضا طیب، تهران: نشر قومس.
رمضانی، روح الله(1386)، چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ترجمه میرطیب موسوی، چاپ پنجم، تهران: نشر نی
سردارنیا، خلیل اله؛ امیرپورامیراباد، رضا؛ امینی زاده، سینا(1400). واکاوی انتقادی حقوق شهروندی در روزنامه های ایران. راهبرد سیاسی، 5(16)، 25-53.
شریفان، ستاره؛ عبدالهی، محسن؛ راعی، مسعود(1400). نقش صلح و امنیت بین المللی در تحقق تنوع فرهنگی. راهبرد سیاسی، 5(17)، 73-87.
صفوی، رحیم(1395). هدف عربستان، تقابل با نقش منطقه‌ای ایران است، خبر گزاری مهر،تاریخ دسترسی 6/3/96. شناسه خبر3602054.
صفوی، سید حمزه(1394) عربستان. مجموعه کشورهای اسلامی. تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
عزتی، عزت الله(1377). ژئوپلیتیک ایران و تأثیر آن بر تأمین امنیت خلیج فارس، سیاست خارجی، 12(1)، 49-68.
کاکس، رابرت(1387). رئالیسم نو: چشماندازی بر چندجانبه گرایی، ترجمه مهدی رحمانی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
لیتل، ریچارد(1389). تحول در نظریه‌های موازنه قوا، بررسی و ترجمه غلامعلی چگنی زاده، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر.
مرادی جو، علی جان(1400). سرمایه‌های فرهنگی و هژمونیک شدن طبقه متوسط سنتی (مورد مطالعه: 1360-1357). راهبرد سیاسی، 5(16)، 239-259.
مشیرزاده، حمیرا(1385). تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل. تهران: سمت.
هادیان، حمید(1385). کاوش در روابط ایران و عربستان، راهبرد، 14(39)، 79-96.
هالستی، کی جی(1373). مبانی تحلیل سیاست بین­الملل، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.
Caitlin, Baalke. (2014). ”A Political and Historic Analysis of the Relationship between the United States. and Saudi Arabia: “How the relationship between the United States and Saudi Arabia has influenced U.S. Foreign.. Policy in the Middle East. http://digitalcommons.spu.edu/cgi/viewcontent.cgi
Cunningham, Nick (2016). “The Economy Needs Higher Oil Prices – Goldman Sachs “By Nick Cunningham. http://oilprice. com. Nov 24, 2016
Gablinger, Tamar (2010). The Religious Melting Point: On Tolerance, Controversdial Religions and The State. Germany: Tectum Verlag
Mowat, R.C (1973). Creating the European Community. London: Blandford Press.
Nephew, Richard  and Robert Einhorn  (2016). ”The Iran nuclear deal: Prelude to proliferation in the Middle East? “Availability Date.10/ma/2017
Zachary Laub (2017). “The Middle East After the Iran Nuclear Deal “.Availability Date.4/aug/2017. Date of Release. September 03, 2015. https://www.cfr.org