راهبرد حقوق سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران در حوزه مرزی دریای خزر.

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسنده

دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده
فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی باعث تغییرات ژئوپلیتیک و جانشینی چهار کشور جدا و مستقل در حاشیه‌ی دریای خزر شد. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی درصدد تبیین راهبرد امنیتی-اقتصادی و حقوقی ایران در حوزه مرزی دریای خزر می­باشد. کشورهای حاشیه دریای خزر با عقد پیمان‌های دوجانبه و چندجانبه و تقسیم منافع دریا میان خود ضمن بی‌توجهی به حقوق بین‌الملل، حقوق مسلّم جمهوری اسلامی ایران را هم زیر پا گذاشته‌اند. فقدان یا عدم توافق کشورهای ساحلی دریای خزر درزمینه رژیم حقوقی به رقابت‌های سیاسی و امنیتی در منطقه به نفع قدرت‌های بزرگ مداخله‌گر در منطقه خزر منجر گردیده است.  از دیدگاه واقعگرایی در خزر به جد می‌توان گفت  که سهم ایران از این بستر  بسیار کم است و از سویی فشار غرب و خصوصاً آمریکا  امکان عبور خطوط لوله را به ایران نمی‌دهد و روسیه رقیبی جدی برای ایران است .اکنون امید به دولت جدید است تا با ترسیم فرمولی نو برای منافع ملی ایران در خزر به طور سنجیده پیامدهای احتمالی  میان بازیگران بزرگ بین­المللی و باتجربه خاطره‌ای نیک را در تاریخ به نام خویش بر جای گذارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The strategy of political and security rights of the Islamic Republic of Iran in the Caspian Sea border area.

نویسنده English

Suroush Amiri
Associate Prof. in International Relations, Faculty member of Amin University
چکیده English

The collapse of the Soviet Union caused geopolitical changes and the succession of four separate and independent states along the Caspian Sea.

The article tries to explain Iran's security-economic and legal strategy in the Caspian Sea border area with a descriptive-analytical method. By concluding bilateral and multilateral agreements and dividing the benefits of the sea among themselves, the countries on the shores of the Caspian Sea have violated the rights of the Muslims of the Islamic Republic of Iran by ignoring international laws. The non-agreement of the coastal countries of the Caspian Sea in the field of legal regime has led to political and security competitions in the region in favor of the great powers that intervene in the Caspian region. From the perspective of realism in the Caspian region, Iran's share in this platform is very small, and on the other hand, the pressure of the West, especially the United States, does not allow Iran to pass through the pipelines. And Russia is a serious competitor for Iran. In addition, with the presence and intervention of trans-regional powers in the Caspian Sea, Iran has had less opportunity for economic and military activity in this area.

کلیدواژه‌ها English

  • Caspian Sea
  • the Islamic Republic of Iran
  • national interests
  • regional powers
  • national security
  • the Soviet Union
ابراهیمی، محمد(1384). استراتژی انرژی روسیه، مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین‌المللی آسیای مرکزی و قفقاز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
احمدی، بهزاد و میر رضوی، فیروزه(1383). راهنمای منطقه خزر و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، تهران: انتشارات ابرار معاصر .
احمدی، سید عباس و پارسایی، اسماعیل(1385). جایگاه ایران در نظریه‌های ژئوپلیتیک، مجموعه مقالات دومین انجمن ژئوپلیتیک ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
اسلامی، سعید؛ سلمان تبارسوته، محمد(1400). بازتاب انقلاب اسلامی ایران در آمریکای لاتین(مطالعه موردی: جمهوری بولیواری ونزوئلا). راهبرد سیاسی، 5(19)، 109-128.
اکبریان، رضا(1382). بررسی وضعیت ژئوپلیتیک ایران در زمینه اقتصاد نفت و گاز، پژوهش‌های اقتصادی، 4(10 و 11)، 109-130.
اکرمی نیا، محمد(1401). ویژگی‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس. مطالعات دفاع مقدس، 8(1)، 9-34.
امیری، سروش(1398). جمهوری اسلامی ایران و جایگاه ژئوپلیتیکی-ژئواکونومیکی و انرژی حوزه خزر، اکتشاف و تولید نفت و گاز، 167، 65-75.
پهلوانی، عبدالکریم(1378). همکاری‌های بین‌المللی و توسعه بخش انرژی(نفت و گاز)جمهوری اسلامی ایران، بررسی تجربه روسیه، راهبرد، 17(47)، 443-464.
توسلی، مهدی؛ یزدانی زازرانی، محمدرضا(1401). تجزیه و تحلیل سیاست‌های قومی جمهوری اسلامی ایران در خصوص قوم کُرد و تاثیر آن بر گروهک پژاک. مطالعات دفاع مقدس، 8(1)، 193-220.
جعفری، علی‌اکبر و بهمنی، ناصر(1389). رویکرد دولت‌های ساحلی و رژیم حقوقی دریای خزر، مقالات علوم سیاسی، 13(52)، 145-169.
جلالی، محمدرضا(1384). ذخایر هیدروکربنی دریای خزر:خطوط لوله نفت و گاز، مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین‌المللی آسیای مرکزی و قفقاز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
حسن خانی، سعید(1400). ایران و محیط امنیتی تغییر یافته(الزامات و راهبردها). راهبرد سیاسی، 5(19)، 23-62.
حشمت زاده، محمدباقر(1383). آرزوهای دارسی، طعم کنسرسیوم، زمانه، 3(30)، 3-21.
دامن‌پاک جامی، مرتضی(1387). نقش منابع انرژی خزر در تأمین انرژی جهان و چالش‌های انتقال آن به بازارهای جهانی، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 14(62)، 69-102.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال(1385). تحویل نظریه‌های منازعه و همکاری در روابط بین‌الملل، حقوق و سیاست، 5(8)، 73-117.
دهکردی، ناهید(1380). رژیم حقوقی دریای خزر نمایی ژئوپلیتیک از مانعی در راه همکاری‌های منطقه‌ای، کانون وکلا، 174، 43-66.
زون ، ایگور(1385). خزر توهمات و واقعیات(جلد اول)، ترجمه شمسی فولادی، تهران: موسسه تحقیقات آب مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر.
سراقی، محسن(1394). جایگاه ایران در موقعیت سیاسی اقتصادی حوزه خزر بعد از فروپاشی شوروی، پایان نمه کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج.
سوری، حسین؛ رنجبر، قاسم؛ محمدی، محمدرضا(1401). تحلیل جایگاه قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در بازدارندگی دفاعی. مطالعات دفاع مقدس، 8(2)، 163-183.
شفیعی سیف آبادی، محسن(1400). تأثیرسنجی قرائت دینی بر خوانش متفاوت از جایگاه اجتماعی زنان در اندیشه گفتمان فقاهتی و نواندیشان دینی پس از انقلاب اسلامی. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(1)، 83-110.
شفیعی فر، محمد؛ صفیارپور، علی(1400). جامعه شناسی سیاسی دفاع مقدس؛ تثبیت انقلاب اسلامی. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(1)، 23-44.
صباحی، مجتبی؛ محمدی، داود؛ جعفری فر، احسان(1401). بررسی مبانی فکری راهبرد دفاعی از دیدگاه حضرت امام خامنه‌ای(مدظله العالی). مطالعات دفاع مقدس، 8(1)، 167-191.
عباس تبار مقری، رحمت(1402). چشم انداز انقلاب اسلامی در تحقق تمدن نوین اسلامی – ایرانی. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(1)، 7-22.
علی پورگرجی، محمود؛ سامری، نادیا(1400). دگردیسی‌ قدرت سیاسی شیعیان عراق با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(2)، 103-119.
عنوانی، سید حامد؛ فخار نوغانی، وحیده؛ سید موسوی، سید حسین؛ حسینی شاهردوی، سید مرتضی(1400). واکاوی تأثیر ابداع « واژه سازی» و «نهاد سازی» در سبک زندگی سیاسی امام خمینی(ره). راهبرد سیاسی، 5(19)، 63-83.
فرزانگان، محمدرضا(1385). جایگاه ایران در منابع انرژی دریای خزر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
قبادزاده، ناصر(1383). خزر، رژیم حقوقی و مواضع کشورهای ساحلی و نقش آمریکا در منطقه در گفت‌وگو با کارشناسان(دکترکولایی، دکترمجتهد زاده، دکتر صفری، دکتر باوند و دکتر مولایی)، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
کاظم پور اردبیلی، حسین(1377). رژیم حقوقی دریای خزر توسعه منابع و خطوط انرژی، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 5(21)، 45-50.
کریمی، حانیه؛ مدرس، محمد ولی؛ کریمی، غلامرضا(1400). سیاست های تهاجمی منطقه ای عربستان در قبال ایران از سال 2003 تا 2020. راهبرد سیاسی، 5(19)، 161-178.
معصومی، ابراهیم؛ اسلامی، سعید؛ پولادی، کمال(1400). بررسی مقایسه ای جامعه شناسی اسلام سیاسی شیعی مبتنی بر امامت و رویکردهای انقلاب اسلامی و اسلام سیاسی نوسلفیه مبتنی بر خلافت با تاکید برداعش. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(1)، 159-178.
میرفخرایی، سید حسن(1383). رژیم حقوقی دریای خزر:از واگرایی تا هم‌گرایی، پژوهش حقوق و سیاست، 6(10)، 179-200.
نظامی پور، قدیر(1401). هستی شناسی و معرفت شناسی سیاست خارجی ایران دوران دفاع مقدس. مطالعات دفاع مقدس، 8(1)، 35-59.
نقدی پور، محمود(1400). مساله فلسطین از جنبش خلافت مسلمانان هند تا انقلاب اسلامی ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(1)، 179-198.
Bahgat, gawdat, (2007), prospects for energy coopreation in the Caspian Sea mmunist and post communist studies 40(2).
Effimoff, igro, (2000), the oil and gas resource base of the caspian region, journal of petroleum science and engineering28 (159-157).
Rittberger,v,ed.(2004), german foreign policy since unification manchester ,uk:manchester university press.
Waltz, Kenneth (1979), theory of international politics, newyork: random house.