فال حافظ و کارکردهای اجتماعی آن در علوم انسانی

نویسنده

دانش آموخته دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، گرمسار، ایران

چکیده
فال‌خوانی از دیوان حافظ به عنوان یک رفتار خاص اجتماعی است که در دانش عامیانه یا فولکلور قابل طرح و بررسی‌‌‌‌ است این سنت اجتماعی در زمان‌ها و مکان‌های مختلف به شکل‌های متفاوتی جلوه‌گر شده است که در همه موارد حکایت از نیاز انسان به دانستن آینده‌ی مبهم خود دارد ‌‌تفأل به دیوان حافظ به مثابه یک عنصر فرهنگی نقش مهمی در تلطیف روان فردی و اجتماعی ایفا می کند و در واقع از جمله اندوخته‌ها و امکانات و نهادهای فرهنگی است که ریشه در قرن‌ها زندگی مادی و معنوی ایرانیان دارد و توسل به آن در غلبه بر فشارهای روحی و روانی موثر است و به سلامت جامعه کمک ‌می‌کند برخی از کارکردهای ‌‌تفأل به دیوان حافظ عبارتند از: آرام بخشی، بهبود روحیه‌ی فردی و اجتماعی کاهش و تسکین آشفتگی‌های روحی و اختلافات جمعی و آینده نگری(پیشگویی). روش تحقیق در این پژوهش توصیفی - تحلیلی و برگرفته شده از روش هرمونتیک ویلهام دیلتای و ماکس وبر است. ابزار جمع آوری اطلاعات تکنیک اسنادی (بدون عکس العمل) شامل دیوان حافظ و دیگر آثار مرتبط با آن می.شود نتایج تحقیق نشان می دهد که ‌‌تفأل به دیوان حافظ به مثابه نمونه ای از عوامل، فرهنگی اجتماعی موثر در تنظیم و تعامل روانی- اجتماعی انسان‌ها در تأمین سلامت روانی افراد جامعه موثر است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Hafiz's horoscope and its social functions in human sciences

نویسنده English

vahid salehi
PhD candidate in Economic Sociology and Development, Islamic Azad University, Garmsar Branch, Garmsar, Iran
چکیده English

Fortune-telling from Divan Hafez is a special social behavior that can be proposed and investigated in folk knowledge or folklore. This social tradition has been manifested in different ways in different times and places, which in all cases indicates the need of man to know his uncertain future. Worshiping Hafez's Divan as a cultural element plays an important role in refining the individual and social psyche, and in fact, it is one of the cultural resources and facilities and institutions that have their roots in the centuries of material and spiritual life of Iranians and resort to it in overcoming pressures. It is psychologically effective and helps the health of society. Some of the functions of praying to Divan Hafez are: calming, improving individual and social mood, reducing and relieving mental disturbances and collective differences, and predicting the future (prophecy). The research method in this research is descriptive-analytical and derived from the hermeneutic method of Wilhelm Dilthey and Max Weber. The tool for collecting information is documentary technique (without reaction) including Divan Hafez and other works related to it. The results of the research show that reference to Divan Hafez as an example of social and cultural factors effective in regulation and psycho-social interaction. Humans are effective in providing the mental health of society.

کلیدواژه‌ها English

  • Hafiz
  • social function
  • Spirit
  • Society
  • Divination
نهج البلاغه (۱۳۷۲). ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
بی نام (۱۳۴۵). یواقیت العلوم، تصحیح محمد تقی دانش پژوه، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
پوینده، محمد جعفر (۱۳۷۷). درآمدی بر جامعه شناسی ادبیات، تهران: نقش جهان.
حاضری، تهران: نشر سفیر.
حافظ، شمس الدین محمد (۱۳۷۰). دیوان، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی ،تهران:پژوهش.
حکمت، تهران: امیر کبیر.
خاقانی شروانی افضل الدین (۱۳۸۲). دیوان، تصحیح ضیا الدین سجادی، تهران: زوار.
خرمشاهی بهاالدین (۱۳۸۳). حافظ حافظه ماست، تهران: قطره.
روح الامینی، محمود (۱۳۶۹). باورهای عامیانه دربارۀ فال حافظ، تهران: پاژنگ.
ریتزر، جورج (۱۳۷۴). نظریه جامعه شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
زرین کوب، عبدالحسین (۱۳۷۹). از کوچه رندان، تهران: سخن.
سمیعی، کیوان (۱۳۶۱). تحقیقات ادبی، تهران: زوار.
سمیعی، کیوان (۱۳۶۷). مجموعه مقالات حافظ، شناسی گردآوری سعید نیاز کرمانی، تهران: پاژنگ.
شفیعی کدکنی محمد رضا (۱۳۸۶). زمینه‌های اجتماعی شعر فارسی، تهران: اختران.
عنصری ابو القاسم (۱۳۴۱). دیوان، تصحیح یحیی قریب، تهران: انتشارات بانک بازرگانی.
فاضلی نعمت الله (۱۳۷۴). «درآمدی بر جامعه شناسی هنر و ادبیات»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره ۷ و ۸.
فرخی سیستانی ابوالحسن علی بن جولوغ. (۱۳۴۵). دیوان، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: اقبال.
فروند، ژولین .(۱۳۶۲). آرا و نظریه‌ها در علوم انسانی، ترجمه، علی محمد کاردان، تهران : نشر دانشگاهی.
القرطبی، محمد بن احمد الانصارى (۱۴۱۷). الجامع لاحکام القرآن، لبنان، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ پنجم.
قطران تبریزی، ابو منصور (۱۳۶۲). دیوان، تصحیح محمد نخجوانی، تهران: ققنوس.
گلدمن لوسین (۱۳۷۶). جامعه، فرهنگ، ادبیات ترجمۀ محمد پوینده، تهران: نشر چشمه.
مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
معزی محمد بن عبدالملک (۱۳۶۲). دیوان تصحیح ناصر هیری، تهران: مرزبان.
معین محمد (۱۳۷۰). حافظ شیرین سخن، تهران: معین.
میبدی رشیدالدین فضل الله (۱۳۶۱). کشف الاسرار و عده الابرار، تصحیح علی اصغر
نجفی محمد حسن (بی تا). جواهر الکلام فی شرایع الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت: دار احیاء التراث العربی ج هفتم.
نظامی گنجوی (۱۳۷۸). کلیات تصحیح وحید دستگردی، تهران: بهزاد.
هژیر عبدالحسین (۱۳۸۴). حافظ تشریح، تهران: اساطیر.
وجدانی محمد (۱۳۵۱). الهاماتی از خواجه حافظ، تهران: حیدری.
وحیدا، فریدون (۱۳۸۷). جامعه شناسی در ادبیات، تهران: سمت.