تحلیل حقوقی عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، قبل و بعد از برجام

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق بین‌الملل عمومی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش آموخته دکتری حقوق بین‌الملل عمومی دانشگاه عدالت، تهران، ایران

چکیده
عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد، در پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران،‌ قبل و بعد از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) مو ضوع پژوهش حاضران و پاسخ داده می شود که عملکرد حقوقی شورای امنیت در خصوص پرونده هسته ‌ای جمهوری اسلامی ایران، قبل و بعد از برجام چگونه بوده و آثار و خلاء‌های حقوقی آن چگونه تببین می‌گردد؟ وفق منشور ملل متحد، شورای امنیت مهم ‌ترین رکن سازمان ملل متحد در پاسداری از امنیت و صلح بین‌المللی است. قبل از توافق برجام، شورای امنیت با تصویب شش قطعنامه،‌ تحریم‌های فلج کننده‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران مورد تصویب قرار داد و بعد از توافق برجام،‌ قطعنامه ۲۲۳۱ را تصویب و به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) به عنوان ضمیمه قطعنامه مزبور رسمیت بخشید و با این اقدام کلیه قطعنامه‌های قبلی خود را لغو نمود. لذا این پژوهش گر در صدد آن است که اولاً  مشخص نماید کدام یک از وضعیت‌ها علیه امنیت و صلح بین‌المللی در خصوص فعالیت هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد مصداق پیدا کرد که پرونده به شورای امنیت ارجاع و قطعنامه‌های یاد شده صادر گردید. ثانیاً‌ عملکرد حقوقی شورای امنیت در خصوص پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران پس از توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) و تصویب قطعنامه ۲۲۳۱ چگونه و بر چه اساسی بوده است. ثالثاً توفق یاد شده واجد چه کاستی‌ها، ابهامات و نکات مناقشه برانگیزی بوده است که زمینه خروج ایالات متحده آمریکا را به عنوان طرف اصلی مذاکره از برجام فراهم ساخته است و نتیجتأ خروج ایالات متحده آمریکا ، از برجام شاکله واساس توافق برجام فرو ریخت. تلاش دیپلماتیک ایران برای رفع نگرانی‌های تبلیغاتی غرب به ویژه ایالات متحده آمریکا علیه فعالیت‌های صلح آمیز هسته‌ای با حضور فعال در مذاکرات برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، النهایه با تغییر ریاست جمهوری و انتقال قدرت از دمکرات‌ها به جمهوری خواهان و چرخش سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا در قبال ایران، عملاً زمینه تشدید تخاصم و تهدید صلح و امنیت بین‌الملی با خروج یکجانبه ایالات متحد آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) مهیا و وضعیت این توافق چند جانبه بین‌المللی را در هاله‌ای از ابهام و نافرجامی تاکنون قرار داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Legal analysis of the performance of the United Nations Security Council in the nuclear case of the Islamic Republic of Iran, before and after the JCPOA

نویسندگان English

Seyed Bagher Mirabbasi 1
Abdalsatare Nozari 2
1 Professor of Public International Law Department, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Graduated with a PhD in Public International Law from Adalat University, Tehran, Iran
چکیده English

The performance of the United Nations Security Council, in the nuclear case of the Islamic Republic of Iran, before and after the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) is the subject of research by the participants and it is answered that the legal performance of the Security Council regarding the nuclear case of the Islamic Republic of Iran, before And how was it after the JCPOA and how are its effects and legal loopholes explained? According to the United Nations Charter, the Security Council is the most important pillar of the United Nations in safeguarding international security and peace. Before the JCPOA agreement, the Security Council approved crippling sanctions against the Islamic Republic of Iran by approving six resolutions, and after the JCPOA agreement, it approved Resolution 2231 and formalized the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) as an appendix to the aforementioned resolution. He forgave and canceled all his previous resolutions with this action. Therefore, this researcher aims to first determine which of the situations against international security and peace regarding the nuclear activity of the Islamic Republic of Iran was exemplified under the seventh chapter of the United Nations Charter, when the case was referred to the Security Council and the aforementioned resolutions were issued. Secondly, how and on what basis has the legal performance of the Security Council regarding the nuclear case of the Islamic Republic of Iran been after the agreement on the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) and the approval of Resolution 2231. Thirdly, what shortcomings, ambiguities and controversial points did the above-mentioned agreement contain, which created the ground for the withdrawal of the United States of America as the main negotiating party from the JCPOA, and as a result, the withdrawal of the United States of America from the JCPOA collapsed based on the JCPOA agreement. Iran's diplomatic efforts to resolve the propaganda concerns of the West, especially the United States of America, against peaceful nuclear activities by actively participating in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) negotiations, finally by changing the presidency and transferring power from the Democrats to the Republicans, and the U.S. foreign policy turn America has practically prepared the ground for the escalation of hostilities and threats to international peace and security with the unilateral withdrawal of the United States of America from the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) and the status of this international multilateral agreement has been left in an aura of ambiguity and impasse until now.

کلیدواژه‌ها English

  • dUnited Nations
  • Security Council
  • legal practice
  • JCPOA
  • Boycott
  • nuclear energy
  • Resolution
- اردبیلی، محمُدعلی، حقوق بین‌الملل کیفری، تهران: نشر میزان، 1393.
-‌ ارغوانی پیرسلامی، فریبرز و حسنوند، مظفر، برجام به مثابه توافق بین‌المللی: کاوشی در ماهیت و ضمانت اجرا، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 48، 1396.
-‌ افتخار جهرمی گودرز و حاجیانی علی، دیپلماسی هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و نظارت‌پذیری شورای امنیت، فصلنامه سیاست جهانی، سال پنجم، شمارة سوم، 1395.
- آقابخشی علی، مینو افشاری‌راد، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر مرکز مطالعات و مدارک علمی ایران، 1374.
-‌ آقایی سیدداوود، نقش و جایگاه شورای امنیت در نظم نوین جهانی، تهران: نشر پیک فرهنگ، 1375.
-‌ آقایی طوق مسلم، تحلیل تحلیل اقتصادی حقوق، مطالعات حقوق تطبیقی، دورة ۴، شماره ۲، 1392.
-‌ آیتو، جان، فرهنگ ریشه‌شناسی‌ انگلیسی، ترجمه حمد کاشانیان، تهران؛ انتشارات معین، 1386 .
-‌ بعیدی‌نژاد، حمید، گام به گام تا برجام (از آغاز تا فرجام)، پاییز، تهران: انتشارات مخاطب، 1394.
-‌ بیگدلی محمدرضا، حقوق بین‌الملل عمومی، تهران: نشر گنج دانش، 1387.
-‌ پورنوری، منصور و محمد حبیبی، حقوق بین الملل دریاها – کنوانسیون حقوق دراها مصوب 1982، تهران: مرکز ملی اقیانوس‌شناسی، انتشارات مهد حقوق، 1385.
-‌ حدادی مهدی، موافقت‌نامه‌های نزاکتی از منظر حقوق بین‌الملل، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره 30، شماره 48، 1392.
-‌ خلیلی‌نژاد، روح‌الله، تحلیل و بررسی حقوقی برنامه‌ هسته‌ای ایران با گروه ۱+۵، تهران: مجمع علم و فرهنگی مجد، 1394.
-‌ دلخوش علیرضا، برجام و پسابرجام از دیدگاه حقوق بین‌الملل، فصلنامه سیاست خارجی، سال سی‌و یکم، شماره۱، 1396.
-‌ دهشیری محمدرضا و میرکاظمی سیدمهدی، سناریوهای پیش‌روی جمهوری اسلامی ایران در قبال برجام بعد از خروج ایالات متحده آمریکا، دو فصلنامه آینده پژوهی ایران، سال پنجم، شماره اول، 1399.
-‌ راه‌چمنی ابوالقاسم، تحریم‌ها، گزیده‌ تهران: نشر پژوهش‌های جهان، 1381.
-‌ روحانی، حسن، دیپلماسی هسته‌ای، تهران: نشر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1391.
-‌ زمانی محسن و سیدامیر نیاکویی،‌ واکاوی عوامل مؤثر بر خروج ایالات متحده آمریکا از برجام، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، شماره 45، 1398.
-‌ زمانی، سیدقاسم، سادات میدانی، سیدحسین، عملکرد شورای امنیت در پرونده هسته‌ای ایران: از ارجاع تا تحریم مجله پژوهش‌های حقوقی، شماره 45، 1398.
-‌ سادات میدانی، حسین، صلاحیت قانون‌گذاری شورای امنیت، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1384.
-‌ ساعد، نادر، گفتارهایی پیرامون ایرالن و حقوق بین‌الملل انرژی هسته‌ای، تهران: انتشارات خرسندی، 1387.
-‌ سهرابی، محمد، بررسی ابعاد مختلف توافق هسته‌ای برجام از منظر حقوق بین‌الملل، پژوهش ملل، شماره 50، 1398.
-‌ سهیلا کوشا و اسکندری محمدعلی، چالش‌های حقوقی ارجاع پرونده‌ هسته‌ای ایران به شورای امنیت و قطعنامه‌های تحریمی،‌ سیاست خارجی،‌ سال بیست و ششم، شماره 2،‌ 1391.
-‌ شارق زهراسادات،‌حقوق و عملکرد کمیته‌های تحریمی شورای امنیت سازمان ملل با تأکید بر کمیته تحریمی قطعنامه 1737، پایان­نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، 1395.
-‌ صبور مسعود و سیدقاسم زمانی، قطعنامه 2231 شورای امنیت و خروج آمریکا از برجام: از شأن نزول ماده 103 منشور ملل متحد تا نزول شأن آن، فصلنامه پژوهش‌های حقوقی،‌شماره 44، 1399.
-‌ ضیایی بیگدلی، محمدرضا، تحلیل توافق‌نامه ژنو از منظر حقوق معاهدات بین‌المللی،‌ مؤسسه حقوق بین‌الملل پارس،‌ نشست علمی دربارة تحلیل توافق نامه ژنو،‌1394.
-‌ ضیایی بیگدلی، محمدرضا، حقوق بین‌المللی عمومی، تهران: انتشارات گنج دانش، 1387.
-‌ ضیائی بیگدلی، محمدرضا، حقوق معاهدات بین‌المللی، تهران: نشر گنج دانش، 1383.
-‌ عابدینی عبدالله و شارق زهراسادات، ارتباط میان کمیته تحریم 1737 و کمیسیون مشترک در پرتو اجرای برجام، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شماره 53، 1395.
-‌ عالی زارنجی، رضا،‌شواری امنیت سازمان ملل متحد و نحوة اقدام آن در برابر کشورهای جهان،‌ نشریة مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه،‌ شمارة ۲، 1395.
-‌ عمادی سیدمحسن، تأثیر تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد در بهره‌مندی از حقوق بشر، سیاست خارجی،‌سال بیست و ششم، شماره ۱،‌1391.
-‌ فتاحی زفرقندی علی، بررسی ابعاد حقوقی برجام در نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
-‌ فتاحی ظفرقندی، علی، ‌بررسی ابعاد حقوقی برجام در نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
-‌ فلسفی هدایت‌الله،‌حق، صلح و منزلت انسانی:‌ تأملاتی در مفاهیم قاعده حقوقی،‌ ارزش اخلاقی و بشریت، مجله حقوقی، شماره 27-26، 1381.
-‌ فن­­گلان گرهارد، درآمدی بر حقوق بین‌الملل عمومی، جلد ۲، ترجمه محمدحسین حافظیان، تهران: نشر میزان، 1379.
-‌ فیضی،‌ فاضل،‌ بررسی ماهیت و اهداف تحریم‌های سازمان ملل متحد، مطالعات سیاسی، شماره 25، 1393.
- قنبری جهرمی، ‌محمدجعفر، برجام معاهده نیست و نیاز به تصویب مجلس ندارد، ‌مصاحبه هفته نامه صدا،‌ 1394.
- محبّی محسن و وحید بزّار، سازوکار حل و فصل اختلافات ناشی از برجام و تعیین تکلیف تحریم‌های هسته‌ای ایران در برجام و قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد، مجله مطالعات حقوقی،‌شماره 4، 1396.
- مردانی نادر و حسن‌زاده احسان،‌ مطالعه تطبیقی نقش و جایگاه برجام در نظام حقوقی ایران و آمریکا، فصلنامه سیاست خارجی، دوره ۳۱، شماره ۱، 1396.
- مستقیمی بهرام؛ طارم سری مسعود، مسئولیت بین‌المللی دولت با توجه به تجاوز عراق به ایران (زیرنظر جمشید ممتاز)، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1377.
- ملا کریمی، امید و دیگران، تحلیل حقوقی قطعنامه 2231 شورای امنیت و بررسی رابطة‌ آن با برجام، مطالعات حقوق عمومی، شماره 4، 1396.
-‌ ملاکریمی،‌ امید؛ جلالی، محمود، ماهیت برجام از منظر حقوق بین‌الملل،‌ مطالعات حقوق عمومی، دوره چهل و هفتم، شماره ۱، 1396.
- ممتاز،‌ جمشید، انطباق تحریم‌های شورای امنیت با حقوق بشردوستانه بین‌المللی، ترجمه مهرداد رضائیان، مجله سیاست خارجی،‌شماره52، 1387.
-‌ ممتاز، جمشید، تحریم اقتصادی و حقوق بین‌الملل در ایران و حقوق بین‌الملل، تهران: نشر دادگستر، 1376.
- ممتاز،‌ جمشید، تحریم اقتصادی و حقوق بین‌الملل عمومی،‌ مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 22، 1388.
- موسوی‌فر سیدحسین و دیگران، امکان‌سنجی اعمال مکانیسم ماشه برجام توسط آمریکا از منظر حقوق بین‌الملل، نشریه آفاق امنیت، شماره پنجاه و یکم، 1400.
- نصری قدیر، ‌روش شناخت در مکتب نئورئالیسم. مجله مطالعات راهبردی، شماره 36، 1386.
- نعمتی زرگران مرتضی، خروج ترامپ از برجام و ناکارآمدی شورای امنیت سازمان ملل، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل،‌شماره 52، 1399.
-‌‌ هالستی، کی‌جی، مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم‌سری، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1373.
-‌ خبرگزاری ایرنا، تلاش آمریکا برای خروج از برجام با هزینه ایران. 26/6/1396.
-‌ خبرگزاری تسنیم دستورالعمل وزارت خزانه‌داری آمریکا درباره خروج از برجام/ چه تحریم‌هایی مجدداً اعمال می‌شوند؟ 1397.
-Conde, H. Victor, A Handbook of International Human Rights Terminology, second Edition, santa Barbara
CA: ABC – Clio, 2002.
-Joyner, Daniel H. (2015), Much, Much More on the JCPOA, http://www.armscontrollaw.com/2015/07/15much-much-more-on-the-jcpoa (accessed November 26, 2017.)
-United Nations Inter-Agency standing Committee and Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), (2004), Sanctions Assessment Handbook, United Nations, New York.