Geopolitical Analysis of the Middle East Region with Emphasis on Approaches to Achieving Regional Peace (Iran, Turkey, and Saudi Arabia)

Volume 9, Issue 2 - Serial Number 33
Summer 2025
Pages 359-403

Document Type : Original Independent Original Article

Authors

Department of Political Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran

Abstract
Studying the behavior of regional actors leads to a deeper understanding of regional policies and powers. In the Middle East region, several countries hold a superior position compared to others due to their geopolitical location and weight. Iran, Turkey, and Saudi Arabia are among the prominent actors in the Middle East, whose decisions, given their geopolitical power and influence, significantly impact the entire region. A precise and realistic understanding of the shared geopolitical and geographical capacities among these countries can provide a foundation for enhancing convergence, managing disputes, and achieving sustainable peace in the Middle East. This research seeks to answer the question of how, through understanding the geopolitical components of the region, it is possible to achieve de-escalation and establish sustainable peace among the three geopolitical powers Iran, Turkey, and Saudi Arabia in the Middle East? The findings indicate that by emphasizing the foundations of the region’s shared geography, regional geopolitics, geo-economic cooperation, and a peace-oriented geopolitical approach, the conditions for de-escalation and the strengthening of peacebuilding can be fostered in the Middle East (Iran, Turkey, and Saudi Arabia).

Keywords

Subjects
احمدی‌پور، زهرا؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ سجادپور، کاظم؛ عزیززاده طسوج، محسن(1398). ژئوپلیتیک و صلح، دومین کنفرانس بین‌المللی صلح پژوهی، 24-1
افشردی، محمد حسین؛ مدنی، سید مصطفی(1388). ساختار نظام قدرت منطقه‌ای در خاورمیانه (با تاکید بر کشورهای برتر منطقه)، مدرس علوم انسانی، 13(3)، 113-142.
بوزان، بری، ویور، اولی(1388). مناطق و قدرتها، ساختار امنیت بین الملل (مترجم: رحمن قهرمانپور)؛ تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پوراسمعیلی، نجمیه(1396). آینده نظام منطقه ای خاورمیانه و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی.
پیشگاهی فرد، زهرا؛ نورعلی، حسن(1402). 100 نظریه مغفول مانده جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک (2021-1900)، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
جانسیز، احمد؛ صالحیان، تاج الدین(1395). نگاه نو به رقابت ایران و ترکیه در کسب قدرت منطقه‌ای، پژوهش‌های روابط بین الملل، 6(19)، 143-176.
جوفار، محمدرضا؛ یزدان پناه درو، کیومرث(1403). مفهوم پردازی ژئوپلیتیک صلح، پژوهشهای روابط جهانی، 1(2)، 45-80.
جهانشاهی، علی(1403). عوامل طبیعی (فیزیکی) و انسانی ژئوپلیتیکی مؤثر بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران در قبال ترکیه، راهبرد سیاسی، 8(4)، 131-148.
جهانگیری، سعید؛ اطهری، اسدالله(1397). بررسی تاثیر موقعیت ژئوپلیتیک ایران بر سیاست خارجی (قبل و بعد از انقلاب اسلامی)، راهبرد سیاسی، 2(6)، 55-77.
حافظ نیا، محمدرضا(1390). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد، انتشارات پاپلی (وابسته به پژوهشکده امیر کبیر جهان).
حسین زاده، یاور(1396). بررسی عوامل کشمکش سیاسی و ژئوپلیتیک در خاورمیانه پس از 2011 (تعارض محور عربستان- ترکیه با محور ایران- روسیه)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
حیدری موصلو، طهمورث(1396). الگویابی رقابت قدرت های منطقه ای در مناطق ژئوپلیتیک (مطالعه موردی: جنوب غرب آسیا)، رساله دکتری، دانشگاه تهران.
خلیلی، رضا؛ نصری، قدیر؛ عسکری ارمندی، محمد(1402). رقابت ایران و عربستان و تحولات امنیتی خاورمیانه، مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 5(17)، 49-72.
درخشه، جلال؛ دیوسالار، مجید(1390). عوامل همگرا و واگرا در روابط ایران و ترکیه پس از به قدرت رسیدن حزب اسلام گرای عدالت و توسعه در ترکیه (2009-2002)، تحقیقات سیاسی و بین المللی، 3(7)، 95-124.
رومینا، ابراهیم(1399). بررسی تاثیر علائق ژئوپلیتیکی در ایجاد چالش‌های منطقه‌ای در جنوب غرب آسیا مطالعه موردی: ایران و عربستان، محیط راهبردی، 4(2)، 127-148.
زارعی دارامرودی، هوشمند؛ محمدی، حمیدرضا؛ عزیززاده طسوج، محسن(1401). تحلیل ژئوپلیتیک الگوهای رفتاری مبتنی بر تنازع و تعامل در روابط ایران و عربستان سعودی، مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 4(2)، 83-106.
زارعی، بهادر(1397). مطالعات منطقه ای خلیج فارس، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
زارعی، بهادر؛ رشیدی، مصطفی(1397). قرن بیست و یکم قرن آسیا- پاسیفیک، انتشارات دانشگاه تهران.
زراعت پیشه، نجف(1384). برآورد استراتژیک عربستان سعودی (سرزمینی-سیاسی)، تهران، انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
سالاروند، معصومه؛ قالبی حاجیوند، معصومه؛ عباس زاده فتح آبادی، مهدی(1398). نگرشی بر چالش های ژئوپلیتیکی ترکیه در قبال شیعیان منطقه (در دوران حزب عدالت و توسعه)، سیاسی و روابط بین الملل، 3(6)، 113-135.
سریع القلم، محمود(1395). نظام بین‌الملل و ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه، پژوهشنامه علوم سیاسی، 12(1)، 101-140.
شادعلیزاده، علی اکبر؛ کوهساریان، حسین و مصدق، مسعود(1403). تهدیدها و فرصت‌های پیش روی جمهوری اسلامی ایران در نظم نوظهور منطقه‌ای در غرب آسیا، راهبرد سیاسی، 8(3)، 321-349.
شفیعی، نوذر(1402). ابتکار امنیت جهانی و صلح توسعه ای: تحلیلی بر میانجیگری چین بین ایران و عربستان، غرب آسیا، 1(1)، 7-21.
شهبازی، سهند؛ مسعودنیا، حسین؛ گودرزی، مهناز(1397). همگرایی در خاورمیانه: چالش‌ها و راهکارها، پژوهش‌های سیاسی و بین المللی، 10(39)، 109-134
عباسی سمنانی، علیرضا(1392). موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقه‌ای و جهان، اطلاعات جغرافیایی سپهر، 22(86)، 96-104.
عبدی، عطالله؛ کریمی پور، یدالله؛ فرجی راد، عبدالرضا؛ ساعی، زهرا(1400). تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و ترکیه در دوره حزب عدالت و توسعه، ژئوپلیتیک، 17(61)، 19-56
عزیززاده طسوج، محسن؛ احمدی پور، زهرا؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ سجادپور، محمدکاظم(1401). درآمدی بر مفهوم گفتمان ژئوپلیتیک صلح، پژوهش های جغرافیای سیاسی، 7(1)، 145-177.
فرنیان، اصغر(1394). نقش قدرت های بزرگ منطقه (ایران، ترکیه، عربستان) بر آینده قدرت در خاورمیانه قرن بیست و یکم، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
کمپ، جفری؛ هارکاوی، رابرت(1383). جغرافیای استراتژیک خاورمیانه (جلد اول)، ترجمه: سید مهدی حسینی متین، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کوهن، سائول برنارد(1400). ژئوپلیتیک؛ جغرافیای روابط بین الملل (جلد اول و دوم)، مترجم: قاسم محمدعلی پوریامچی، تهران، انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
گیورا، آموس(1402). امنیت سایبری ژئوپلیتیک، قانون و سیاست، مترجم: سید علی موسوی، تهران، انتشارات نسل روشن.
متقی، افشین؛ عبداله پور، محمدرضا(1398). نگرشی نو به ژئوپلیتیک خاورمیانه (بنیان ها، نظریه ها و کنشگران)، تهران، انتشارات انجمن ژئوپلیتیک ایران.
مجتهدزاده، پیروز(1391). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران، انتشارات سمت.
محمدی، فاطمه(1397). چالشها و موانع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی ایجاد صلح در خاورمیانه (از 1991 تا 2018)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی.
محمدی، فریبرز؛ مومنی، سید محمد جواد؛ تقوی کوتنائی، محمد حسین(1401). تغییر رویکرد از ژئوپلیتیک به ژئواکونومی در منطقه غرب آسیا و راهبردهای جمهوری اسلامی ایران، راهبرد سیاسی، 6(1)، 153-176.
مفخمی شهرستانی، حسن؛ نیرومند، حیدرعلی(1398). نقش عوامل ژئوپلیتیک در قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات دفاعی راهبردی، 17(76)، 259-280.
موسوی شهیدی، مهدی؛ زارعی، بهادر؛ پیشگاهی فرد، زهرا؛ بدیعی ازنداهی، مرجان؛ واثق، محمود(1401). چرخش روابط ایران و عربستان در دو بعد تعامل و تقابل ژئوپلیتیکی و زمینه های شکل گیری آن ها، پژوهش های جغرافیای انسانی، 54(2)، 457-478.
مومن زاده، رضا(1397). منطقه گرایی در تفکر استراتژیک جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر ژئوپلیتیک، رساله دکتری، دانشگاه تهران.
مویر، ریچارد(1390). درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، مترجم: دره میرحیدر، تهران، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
نیاکویی، امیر؛ بهمنش، حسن(1391). بازیگران معارض در بحران سوریه: اهداف و رویکردها، روابط خارجی، دوره 4(4)، 97-135.
ویسی، هادی(1398). واکاوی چالش های ژئوپلیتیکی عربستان سعودی با جمهوری اسلامی ایران و تاثیر آن بر منطقه جنوب غرب آسیا، جغرافیا و توسعه، دوره 17(55)، 175-192.
Abedi, Mehdi, (2009). Reproduction of the Crisis in the Security Structure of the Middle East: Toward Identifying a Cloud Crisis, Quarterly Journal of Political and International Research, No. 1, Spring.
Agnew, J. (2003). Geopolitics. Second Edition. London and New York: Routledge
Ahmadipour, Zahra, Lashkari, Ehsan. (2015). The Geographical Philosophy of Continuing Competition in Post-Cod War International Relations, Geographical Research Quarterly, 29 (3). (In Persian)
Barkey, Henri j, (2011). “Turkish Foreign Policy and the Middle East”, pp1-2. Available at: http:// www.cer-sciences-po.org
Braden, Kathleen. E& Shelley, Fred. M. (2000). Engaging Geopolitics. England: Pearson Education Limited.
Davison, Roderick H, (1963). “Where is The Middle East?” In the Modern Middle East. Edited by Richard H. Nolte, pp. 13-30, New York: Atherton.
Dijking, G. (1998). Geopolitical Codes and Popular Representations, Geojournal, 46, pp. 239-299.
Dodds, Klaus, (2000). Geopolitics In A Changing world. England: Pearson Education Limited.
Ghorban, Narsi, (2013). Oil shale encouraging the withdrawal of the United States from the Persian Gulf, World Economic Newspaper, No. 2932, June.
Gun, Mustafa, (2010). “The U.S.A-Turkey Relationship After 2003 Iraq Crisis” Bilga Strategic, Cilt. 1, Sayi.2, Bahar
Migdalovitz, Carol, (2010). “Turkey: Seected Foreign Policy Issues and U.S views”, Congressional Research Service CRS, P47.www.crs.gov
Maoz, M. (2012). The Arab Spring and the New Geo-Strategic Environment in the Middle East. Insight Turkey, Vol. 14. No. 4, pp. 13-14
Moeini Alamdari, Jahangir, (2001). Considerations on the Design of a New Security Order in the Middle East, Quarterly Journal of Middle East Studies, Vol, 8, No. 4, Winter.
Onis, Ziya. (2007). Turkish Politics in a Changing World Global Dynamics and Domestic Transformations, University Press.
O Tuathail, G, (1996). Critical Geopolitics: The Politic of Writing Global Spase, University of Minnesota Press, Minneapolis.
Petersen, J.. A. (2002), The Crisis of Succession in the Member States of the Persian Gulf Cooperation Council, translated by Ali Rostami, Quarterly Journal of Middle East Studies, Vol. 31, Fall.
Salehi, Hojjat, (2009). Adaptation of the Concept of Global Governance to the Crisis in the Middle East, Journal of International Relations, Vol. 41, September.
Taylor, P. J (1994). Political Geography. England: Longman Scientific&Technical.
Tibi, Bassam, (1989). Konfliktregion Naher Osten. Regionale Eigendynamik und GroBmachtinteressen. Munchen: Beck.
Walker, W. Joshua, (2007), Reexamining the U.S.- Turkish Alliance, The Washington Quarterly, Winter
Weitz, Z. & Yilmaz, s. (2009). Yhe Turkey-EU-US triangle in perspective: transformation or continuity? The Middle East Journal, 59(2), 265-284
William B. Wood & Demco, J. George, (1998). Reordering the world: geopolitical perspectives on the 21st century. Second. Colorado: Westview Press.
Yamahata, yatana, (2018). (Re) Shaping Territories to Identites: Is the Middle East Colonial Invention? SOAS: University of London
Yukselen, H. (2020). Strategy and Strategic Discourse in Turkish Foreign Policy. Springer Nature.