The dynamics of the institutional- mission structure of science policymaking in Islamic Republic of Iran; The context for the formation of science diplomacy in the Middle East

Volume 9, Issue 1 - Serial Number 32
Spring 2025
Pages 279-317

Document Type : Original Independent Original Article

Author

Assistant professor, School of Law and Political sciences, Shiraz university

Abstract
The purpose of this research is to analyze the dynamics of the institutional-mission structure of science policy-making in Iran after the victory of the Islamic Revolution, especially with an emphasis on laying the groundwork for the formation of science diplomacy in the Middle East. The historical analysis shows the existence of three historical periods: The first period (1979-1987): institutional-mission structural developments influenced by the intellectual paradigm of the Islamic Revolution. The developments that occurred in this period are mainly influenced by the formation of the Islamic Revolution and the cultural approaches disseminated as a result of it; The second period (1987-2003): mission structural developments. During this period, there has been almost no specific institutional change, but mission changes have occurred in some science policy-making institutions; Third period (2003-present): Institutional-mission structural changes influenced by deep attention to the role of science in the country's progress. During this period, given the importance of the role of science in solving the country's problems and its transformation into the driving force of the country's progress, new institutions with new missions were formed in the country's science policy-making structure. This issue has paved the way for the formation of science diplomacy in the Middle East.

Keywords

اطهر، اسدالله، محمدی پور، طیبه. (1398). بررسی تطبیقی دیپلماسی علمی ایران و ترکیه به منظور دستیابی به مرجعیت علمی در منطقۀ خاورمیانه. سیاست، 49(2): 271- 290.
بیگدلو، رضا، شهیدانی، شهاب. (1396). تحلیل نوسازی نظام آموزشی ایران در دهه جهل و اوایل دهه پنجاه (با تأکید بر کنفرانس انقلاب آموزشی رامسر. تاریخ ایران، 10(3): 25- 45.
حسینی، میرهادی. (1404). قانون اساسی مشروطه. دسترسی برخط:
خامنه­ای، سید علی. (1393). ابلاغ سیاست­های کلی علم و فنّاوری. دسترسی برخط:
خامنه­ای، سید علی. (1392). ابلاغ سیاست­های کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش. دسترسی برخط: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=22421.
خمینی، سید روح اله. (1359). حکم تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی به اعضای منتخب ستاد. دسترسی برخط: http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_43139/.
خمینی، سید روح اله. (1357). متن فرمان امام برای تشکیل شورای انقلاب اسلامی. دسترسی برخط:
خمینی، سید روح اله. (1366). نامه به مسؤولین نظام در مورد تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام. دسترسی برخط:
درشتی، حنانه. (1403). راهبردهای دیپلماسی علمی در خاورمیانه: مطالعه موردی ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان سعودی. تعاملات دیپلماتیک، 2(6).
رحیمی، مهدی، عیوضی، محمدرحیم. (1401). الگوی مطلوب بازسازی ساختارهای حکمرانی ایران بر اساس رویکرد شبکه­ای. راهبرد، 31(3): 373- 406.
روحبخش، رحیم. (1398). معرفی مرکز اسناد شورای عالی آموزش و پرورش: بررسی جایگاه حقوقی و تاریخی شورا و اعضای قبل و بعد از انقلاب اسلامی. دارالفنون، 2(7): 79- 100.
سروری، حامد. (1401). درس­های تاریخ برای سیاست­گذاری. جامعه اندیشکده­ها. دسترسی برخط:
فرهنگ سدید. (1397). سد شاهان در برابر توسعه علم ایران. دسترسی برخط:
فوزی، یحیی. (1399). تحولات سیاسی- اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران: 1357- 1396. تهران: انتشارات سمت.
سازمان آموزش فنی و حرفه­ای. (1404). معرفی. دسترسی برخط: https://irantvto.ir/.
کریم میان، زهره، فلاحتی، نگار. (1401). بررسی ساختار حکمرانی در سیاست­گذاری فناوری و نوآوری کشور مبتنی بر تحلیل شبکه­های سیاستی. مدیریت نوآوری، 11(2): 1- 26.
کریم میان، زهره، محمدی، مهدی، ذوالفقارزاده، محمد مهدی، قاضی نوری، سید سپهر. (1398). بررسی تکامل تاریخی سیاست­گذاری نوآوری در ایران با رویکرد حکمرانی شبکه­ای. بهبود مدیریت، 13(2): 98- 121.
کلانتری، اسماعیل، منتظر، غلامعلی، قاضی نوری، سید سپهر. (1400). ارزیابی حسن اجرای سیاست­های راهبردی و کلان علم و فناوری در ایران مبتنی بر رویکرد شبکۀ سیاستی. سیاست­های راهبردی و کلان، 9(4): 712- 746.
کلانتری، اسماعیل، منتظر، غلامعلی، قاضی نوری، سید سپهر. (1398). تدوین سناریوهای گذار به وضعیت بهبودیافتۀ ساختار سیاست­گذاری علم و فنّاوری در ایران. پژوهش­های مدیریت راهبردی، 25(74): 75- 102.
کمالی، حسین. (1380). اقتصاد سیاسی روابط کار در ایران. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بی نام. (1329). مجلس سنا. اخگر، شماره ویژه: 176- 178.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404الف). فصل هشتم: رهبر یا شورای رهبری. دسترسی بر خط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/133631.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ب). نظام­نامه داخلی مجلس شورای ملی. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/90165.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404پ). قانون اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/90121.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ت). قانون اساسی معارف. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ث). قانون راجع به آموزش و پرورش عمومی اجباری و مجانی. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/93633.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ج). قانون اجازه تأسیس دانشگاه در تهران. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92826.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404چ). قانون تأسیس دانشگاه­های شهرستان­ها. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94087.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ح). قانون تفکیک وزارت فرهنگ. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404خ). لایحه قانونی ادغام وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت فرهنگ و هنر و تشکیل وزارت فرهنگ و آموزش عالی. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404د). قانون تفکیک وزارت فرهنگ. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ذ). لایحه قانونی راجع به تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/98604.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ر). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصل ششم: قوه مقننه. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/133626.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ز). لایحه قانونی راجع به تشکیل سازمان آموزش فنی و نیروی انسانی. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/99036.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ژ). قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/91112.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404س). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصل هشتم: رهبر یا شورای رهبری. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ش). قانون اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/90121.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ص). قانون اهداف و وظایق وزارت آموزش و پرورش. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/91482.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ض). اساسنامه جهاد دانشگاهی. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ط). جایگاه، اهداف و وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/100544.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ظ). اساسنامه صندوق حمایت از پژوهشگران کشور. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101113.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ع). قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94172.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404غ). اساسنامه بنیاد ملی نخبگان کشور. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101201.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ف). اساسنامه سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1648271.
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ق). اصلاح اساسنامه صندوق حمایت از پژوهشگران و فنّاوران کشور و تغییر نام آن به بنیاد ملی علم ایران. دسترسی برخط:
مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی. (1404ک). قانون اساسنامه سازمان آموزش فنی و حرفه­ای کشور. دسترسی برخط: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1798560.
معاونت علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش­بنیان. (1404). تاریخچه. دسترسی برخط:
منتظر، غلامعلی، کلانتری، اسماعیل. (1398). تأملی بر رویدادهای علم و فنّاوری در ایران طی 200 سال اخیر (پیش از انقلاب اسلامی و پس از آن). پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 8(3): 153- 179.
منتظر، غلامعلی، کلانتری، اسماعیل، قاضی نوری، سید سپهر. (1398). نظریۀ شبکه­های سیاستی: رهیافتی برای تبیین مشکلات ساختار نهادی سیاست­گذاری علم و فنّاوری در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات انقلاب اسلامی، 16(58): 7- 32.
نصیری، مهدی. (1387). بررسی سیر تحولات نظام آموزش مکتب­خانه­ای در دوره قاجار و پهلوی اول. حوزه، 25(150): 195- 278.
واعظی، سید کمال، جواهردشتی، مهرشاد. (1398). تحلیل تاریخی روند نهادسازی در حوزه سیاست­گذاری علم و فنّاوری ایران. نوآوری و ارزش آفرینی، 9(15): 27- 40.
وحیدی منفرد، امین، علی احمدی، علیرضا. (1396). نگاشت نهادی ملی در نظام علم و فنّاوری ایران با استفاده از مدل سیستمی مدل سیستم مانا جهت تحقق اسناد بالادستی. پژوهش­های مدیریت در ایران، 21(4): 29- 48.
هداوند، مرضیه، فاتح راد، مهدی، طباطبائیان، سید حبیب اله. (1395). تحلیل فرایند سیاست­گذاری در نظام ملی نوآوری ایران با استفاده از چارچوب نگاشت نهادی. سیاست­های راهبردی و کلان، 4(16): 1- 18.
Chalmers, A. F., (1982). What is this thing called science? An assessment of the nature and status of science and its method. The Open University Press.
Corbin, J., Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: techniques and procedures for developing grounded theory. Thousand Oaks: Sage Publications.
Davis, L. S., Patman, R. G. (2015). Science diplomacy: new day or false dawn? World scientific publishing.
Gokhberg, L., Sokolov, A. (2017). Technology foresight in Russia in historical evolutionary perspective. Technological Forecasting and Social Change, 119: 256-267.
Horn, J. (1998). Qualitative research literature: a bibliographic essay. Library trends, 46(4).
Johnson, B., Christensen, (2012). Educational research: quantitative, qualitative, and mixed approaches. Thousand Oaks, California: Sage.
Kalantari, E., Montazer, G. Ghazinoory, S. (2022). Modeling the characteristics of collaborative science and technology policy network. Technology analysis and strategic management, 34(5): 504- 517.
Katouzian, H. (1981). The political economy of modern Iran despotism and pseudo-modernism, 1926- 1979, New York: New York university press. https://doi.org/10.1007/978-1-349-04778-9.
Knight, J. (2014). Higher education diplomacy. University Toronto.
Lincoln, Y., Guba, E. (1985). Naturalistic Inquiry. SAGE Publications
Naugle, D. (1993). Wilhelm Dilthey`s doctrine of world views and its relationship to hermeneutics.
Neuman, W. L. (1997). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches. Boston: Allyn and Bacon.
Niosi, J. (2002). National systems of innovations are x-efficient and x-effective why some are slow learners. Research Policy, 31: 291- 302.
UNCTAD. (2016). Science, technology and innovation policy review: The Islamic Republic of Iran. New York and Geneva: United Nations Publications.
Yin, R. K. (2011). Qualitative research from start to finish. New York, London: The Guilford press.
Yin, R. K. (2009). The art of case study research: Design and methods (4th edition). Thousand Oaks: CA: Sage Publications.
Yin, R. K. (1994). Case study research: design and methods. Thousand Oaks, CA: Sage.